ناظر امور خارجه گفت كه ان شاء اللّه از اهتمام و توجه اولياى دولتين عليتين « 1 » و از اقدامات خيرخواهانه بنده و مثل شما ذاتى اميدوارم كه آنچه در حق مربوطيت رشتهء اتفاق منظور و مطلوبست بر وجه اكمل به عمل آيد ، ولى چنان كه به جناب ايلچى كبير معلوم است كه اين ماده اتفاق بين الدّول به دو صورت جارى مىشود : يكى اينكه اتفاق عمومى است كه بين الدّول جاريست ، دوم اينكه خصوصى است كه آن هم با سند و وثيقه مربوط ميگردد ، و الحق شق ثانى كه خصوصى است هرگاه در ميان دو دولت با كمال حقيقت سمت استحكام يابد [ داراى ] منافع كثيره خواهد بود ، و نتايج عديدهء حسنه مشاهده خواهد گرديد و خوبترين نعمتها است .
اشاره به جزئى برودت بين ايران و انگليس
جناب امين الملك فرمودند مسلّم است هركس در اين زمانه اندك بهره از فراست و عقل داشته باشد بايد قدر اين نعمت را بداند ، على الخصوص اين گونه نعمت كه خدمت ملل اسلام است دنيادنيا ثمرهء خوب خواهد بخشيد . اينكه اتفاق عمومى است بديهى است صورت ظاهرى را دارد . حقيقت و معنويت ندارد و ما هم با اين شق كارى نداريم ، و ليكن شق ثانى مرغوب و مطلوبست . اما اين فقره را هم تصريح مينمايم كه اين قرار اتفاق را كه ان شاء اللّه [ داده ] خواهد شد من نميگويم حالا باشد ، دولت عليهء عثمانى معلوم است در اين باب مطالعات و ملاحظات لازمه را تأمل و تفكر خواهند فرمود و حالا هم از آنجا كه جزئى برودتى فيما بين دولت انگليس و ايران حاصل شده است ، دولت علّيهء عثمانى ملاحظهء صرفه و صلاح خود را خواهد فرمود ، خواه حالا
هامش
( 1 ) - در اصل : دولت ، در نسخه بدل دولتين ضبط شده است .