بر سر مىنهند و به جامهء سالوس درمىآيند - مانند شتر بر نردبان ، شرارتشان پيدا است .
تمام عمر مشغول لعن خود و پيشوايان خويشاند . براى يك دينار مضايقه از صد قتل نفس ندارند . مع هذا الحمد للّه از اقبال بىزوال و صولت شاهنشاه جمهمال قدرت يك كلمه خلاف ندارند و نهايت خدمتگزارى از زوّار مىنمايند .
امّا صحن مقدس و حرم مطهّر امامين الهامين عسكريين صلوات اللّه عليهما را ، كه احمد خان دنبلى ساخته ، بسيار خوشوضع و خوشروح است . ليكن اطراف صحن طاقنما است . حجره ندارد و در جلو رواق و حرم مطهر ايوانى است روىباز ، شبيه به ايوان مبارك نجف منار نداشته ، حال جناب شيخ عبد الحسين سلّمه اللّه تعالى - در دو طرف - از تنخواه ديوان اعلى دو مناره بنا نموده و آن منارهها را با صبههء طاقنماهاى صحن كاشى كردهاند .
بىنهايت تعريف دارد . مثل مينا مىنمايد و آن روز از منارهها هريك به قدر ده ذرع ساخته بودند . گنبد مبارك از ساير گنبدهاى مشاهد مشرفه بزرگتر است و حرم مطهر از جميع حرمهاى محترمه وسيعتر [ است ] . حضرتين عسكريين سلام اللّه عليهما و نرجس خاتون مادر حضرت قائم ( ص ) در يك ضريح مرادف يكديگرند و حليمه خاتون زير پاى حضرت امام حسن عسكرى عليه السلام است . ضريح بزرگ [ از ] فولاد است و ضريح حليمه خاتون را تنكه برنج كوفتهاند . چهلچراغ مبارك اعلى حضرت اقدس شهريارى روحنا فداه ، درب حرم منوّر ، در ميان رواق آويخته و 3 كوچك در كمال نظم و آراستگى نگاه داشته است و نهايت شكوه دارد . دور گنبد مبارك را هفت هشت رديف از خشتهاى منوّر هديهء همايونى نصب نمودهاند كه تخمينا چهارهزار خشت كار شده بود .
در زاويهء آن صحن مقدس ، ميان شمال و مغرب صحن كوچكتر است و در طرف جنوب آن صحن كوچك مسجدى است مشتمل بر ايوان و رواق و گنبد و در زير ستون يسار گنبد ، راهى است كه به سرداب حضرت قايم عجل اللّه فرجه مىرود . بيست و دو پله است و بعد هشتى 4 راهى است به سرداب . عرض آن سرداب سه ذرع كمتر است و طولش چهار ذرع و نيم مىشود . در آخر سرداب شاهنشينى است كه ارسى نهادهاند . چاهى در آن شاهنشين است كه گويند حضرت آنجا غيبت فرموده . عقب آن سرداب به اندازهء همان سرداب مسجدى است . زمين سرداب و هشتى 5 و پله ، همه را سنگ موصلى فرش كردند و از ارهاش همه كاشى است .
از حيث آب و هوا ، سامره از جميع آن صفحات بهتر است . آبش از دجلهء بغداد است - كه از كنار سرّمنرأى به بغداد مىرود - و هوايش كمال سلامت دارد ، خاصه شبها كه بدون بالاپوش نمىشود خوابيد ؛ ولى روزش در اين ايام كه فدوى بودم ، نهايت گرمى و حرارت داشت .
در خارج شهر ، در جهت مشرق ، مسجدى است كه خلفاى بنى عباس ساختهاند . در
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى ) — صفحة 194
مساهمون: عليرضا عضد الملك
ص١٩٤