سابقا كليسا بوده و كنستانتين آن را ساخته بقيّه رو به انهدام رفته . سلطان محمد فاتح پس از اينكه قسطنطنيه را تصرف كرد اين كليسا را تبديل به مسجد نمود و مشهور است وقتى كه سلطان محمد فاتح وارد اسلامبول شد 12000 مسيحى در مقابل در اين كليسا بقتل رسيدند . چنين بنائى در هيچ نقطهء ديگر ديده نشد و مسجدى كه به پايه و عظمت آن برسد در عالم وجود ندارد . طول آن 270 پا و عرض آن 240 پا مىباشد . شرح و بسط عظمت قصور و حمامها و خانهاى متعلق به سلطان باعث تطويل كتاب خواهد بود .
بهرحال بناها و مساجدى كه در قسطنطنيه است در هيچ نقطهء عالم نظير ندارد . مساجد بزرگ مسلمانان در قسطنطنيه به 300 ميرسد كه همه با معمارى بسيار عالى و باشكوهى ساخته شده . در تمام قبرستانها سرو كاشته شده و سروهاى قسطنطنيه از ساير درختها بيشتر رشد و نمو دارند . بعد از مسجد ايا صوفى مسجد سلطان سليمان و بعد از آن مسجد سلطان احمد از همه بزرگتر است . طايفهء مسيحى نيز سى كليسا دارند .
جمعيت قسطنطنيه بالغ بر 000 / 300 / 1 است . آبش بسيار سبك و مشتهى و هوايش فوق العاده سالم و پاك است و بهترين چشمههايش در ينكىكوى واقع است .
اقسام ميوهجات از نقاط مختلفه به قسطنطنيه مياورند و بيشتر ميوهجات هم در آنجا به عمل ميآيد . غله از روسيه ميآورند و برنج از مصر زيرا باندازهء كافى در آنجا به عمل نميآيد . اقسام گلها در قسطنطنيه فراهم است . در تنكه يك قسم
آبوهوا و ميوههاى اسلامبول
ماهى كوچكى [ وجود دارد ] كه داراى مزهء خاصى بود كه ما تا به حال نچشيده بوديم و در درياهاى ديگر يافت نمىشود . مردم اين شهر غالبا در رفتار و سلوك بطور كلى مؤدبند و هر وقت مىخواهند براى كار يا مذاكرهاى يكديگر را ملاقات كنند به قهوهخانهها ميروند . و عادت ساير ملل كه ميهمانى و ديدوبازديد ميكنند در اينجا مرسوم نيست
سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى ) — صفحة 702
مساهمون: رضا قلى ميرزا نايب الاياله
ص٧٠٢