رين و در ميان مداين و عمارات مىآمديم تا هنگام غروب بقصبه [ اى ] رسيديم كه آنجا را « سنگوار » « 1 » مىگفتند . بهوتلى فرود آمده شب را آسايش نموديم و در آن روز نيز شصت و دو ميل راه پيموده بوديم .
و يوم سهشنبهء چهارم از آنجا حركت نموده همهجا در كنار شط رين باغات و عمارات را از قرار سابق تماشا و تفرج مىكرديم و قلعهجاتى كه مشتمل بر قصورى چند بود در قلهء آن جبال مشرف بر آن شط بحر مثال ميديديم تا اينكه وارد « ميانس » « 2 » گشته و از مملكت پروسيه درگذشته .
و مملكت « 3 » « پروسيه » از جملهء ممالك مشهور ارپه است و شهر برلين سواد اعظم مداين او است و پايتخت آن مملكت مىباشد و آبوهوايش بهتر از انگلند و فرانسه است و تسعيرات آنجا رخيصتر از ساير ممالك مىباشد و حدودش از طرف مشرق [ بفرنكفرت مىرسد و از صوب مغرب متصل به نثرلند جنوب و شمالش . . . ] « 4 » و معدن كاهربا در آن مملكت مىباشد و از آنجا بساير بلاد عالم مىبرند و طلبهء علوم در آنجا از ساير بلاد مىباشد و علم طبابت در آن حدود اشتهارى كامل دارد خاصه كحالى و كحالان
هامش
( 1 ) -St Goar. ف .
( 2 ) -Mayence. ف . در نسخهء اصل و مجلس : هيانس .
( 3 ) - اصل و مجلس : و اما مملكت .
( 4 ) - در هر سه نسخه افتاده و اين قسمت از روى كتاب رموز السياحه نوشته شده است . در حاشيهء نسخهء مرحوم نفيسى محرر كتاب نوشته است كه « اينجا نيز از نسخهء اصل خط مرحوم رضا قلى ميرزا به همين اندازه انداخته و نانوشته است » .