اشياء ناقابل بار كرده مىآورند . ايشان را اعتقاد به مملكتگيرى و مداخل ممالك بطريقهء حكمرانى نيست . سخنشان اين است كه اگر كسى مملكتى
بازرگانى انگليسها
را تصرف كند و بخواهد كه آن مملكت را نگاهدارى كرده خلقش را خشنود و راضى دارد بايد همان مداخل را در آنجا خرج كند و اگر نكند مملكت را نتواند نگاه داشت و خلق از وى خرسند نخواهند بود و مملكتى از هندوستان معتبرتر و بامنفعتتر كمتر مىباشد و ما در آن مملكت پنجاه كرور مداخل مىكنيم و چهار صد كرور رعيت « 1 » داريم . دينارى منفعت آنجا بخزانهء دولت ما نمىرسد « 2 » و همه خرج آنجا مىشود . بلى منفعتى « 3 » كه به جهت ما دارد همان منافع تجارت آنجا است . در صورتى كه مملكتگير « 4 » مرارتى بىاندازه داشته باشد و منفعت نداشته باشد چه ضرورت به زحمت و رنج بيهوده . بدين
گفتارى مخالف كردار
سبب اعتقادى بوسعت مملكت ندارند و از اطراف اعتقاد ايشان به مصالحهء پادشاهان و امنيت ممالك جهان است و مضايقه ندارند كه كرورها اخراجات كرده دولتى كه خصومت در ميان ايشان باشد بناى مصالحت در ميان آنها گذارند و در اين باب فكرشان اين است كه در هر حالت و خصومت « 5 » هيچكس را احتياج بمتاع ما نيست و تردد تجار باعث مداخل و رواج كار
هامش
( 1 ) - در ترجمهء انگليسى 50 ميليون پوند و صد ميليون رعيت تصريح شده . ف .
( 2 ) - نسخهء اصل و مجلس : عايد نخواهد شد .
( 3 ) - نسخهء اصل و مجلس : منفعت .
( 4 ) - نسخه اصل و مجلس : گيرى .
( 5 ) - نسخهء اصل و مجلس : در هر حالت در حال خصومت .