ساير مورخين هم كه در بيان مطلب اختلاف دارند راه خطا رفتهاند ، زيرا توجه نكردهاند كه خونخواهان امام و فرزندان آن حضرت از ارتكاب محرمات و محذورات شرعى بدورند و تربيت والاى اسلامى آنها اجازه نمىدهد كه محرمات دين مقدس اسلام را مرتكب شوند .
( 1 ) در اين هنگام ، مقام خلافت بوجود حضرت حسن ( ع ) زينت يافت و پس از شهادت پدرش امير المؤمنين ، زمامدارى مسلمين را به عهده گرفت ولى خلافت را در روزگارى بدست آورد كه هيچكس پيش از او با چنين وضعى مواجه نبود ، زيرا جهان اسلامى در برابر خطر بزرگ « معاويه » قرار گرفته بود كه با دروغ و تجاوز و حيلهگرى ، كارش بالا گرفته و حكومتش استحكام يافته بود و شرش داشت به همه جا گسترش مىيافت و هر كس كه ايمانى ناتوان و قلبى تاريك و ضميرى سياه داشت و از عقيدهء استوار دينى بر كنار بود به او پيوسته بود و كانونى از دروغ و فساد و نيرنگ هر روز وسيعتر و قوىتر شكل ميگرفت .
باند كثيف و اوباش اموى با حرصى تمام به خريدن دين مردم ميپرداختند و آنها را بقبول زمامدارى معاويه ميفريفتند و « معاويه » هم از بيت المال مسلمانان پولهاى گزاف و قيمتهاى گران براى خريدن دين مردمان مىپرداخت و با تمام قوا ميكوشيد كه زمامدارى حسن ( ع ) را از پيش بردارد و براى رسيدن بمقام خلافت غاصبانهء اسلامى به محو دين و كشتن حقيقت مىپرداخت و از هيچ تباهى و نيرنگى بر كنار نبود .
بعلاوه خطرهاى بزرگ ديگرى در داخل منطقهء خلافت امام چهرهء زشت خود را نشان ميداد و چنگالهايش را به پيكرهء اجتماع اسلامى فرو ميبرد كه مهمترين آنها همان خطر خوارج بود ، خطرى كه در ميان سپاهيان
حياة الإمام الحسن بن على ( ع ) ( زندگانى حسن بن على ع ) ( فارسي ) — صفحة 405
مساهمون: فخر الدين حجازى
ص٤٠٥