چون اين هياهو ، پايان يافت ، امام دستور داد پيكرهء شهيدانى كه در آن بيابان گسترده بر مصرع خاك و خون افتاده دفن شود و آنگاه بجانب كوفه حركت كرد .
در بازگشت ، اندوهى سخت قلبش را ميفشرد و دردى جانكاه تا عمق روحش نفوذ ميكرد ، به ياد مىآورد كه بهنگام حركت بصفين ، صفا و ايمان و قهرمانى و يگانگى بر سپاهيانش حكومت ميكرد و اينك شقاوت و سركشى و ذلت و اختلاف و پشيمانى جاى آن را گرفته است .
اكنون در طول سفر ، گروههاى نافرمان سپاهى بجان هم افتادهاند و به يكديگر دشنام ميدهند و تهمت ميزنند و گناه را به گردن يكديگر مىاندازند و از كردار هم برائت مىجويند .
گروه خوارج كه همچون سرطان تازهاى در قلب لشكر پنجه انداخته و دارد جانش را ميگيرد به آنها كه از انديشهء پليد اين دستهء كج نهاد پيروى نمىكنند مىگويند :
اى دشمنان خدا ! در فرمان خدا سستى ورزيديد و حكميت را پذيرفتيد .
گروه مقابل به آنها چنين پاسخ ميدهد :
- از فرمان امام سرباز زديد و مردم را به تفرقه افكنديد .
حياة الإمام الحسن بن على ( ع ) ( زندگانى حسن بن على ع ) ( فارسي ) — صفحة 341
مساهمون: فخر الدين حجازى
ص٣٤١