به غير از اليجه پارچههاى ابريشمى و شالهاى پشمى براى عمامه و پارچههاى علفى خشن و پست براى مصرف عموم و بالاخره يكنوع چلوار منقوش با رنگ قرمز سير هم تهيه مىشود كه در تركستان و افغانستان آن را بعنوان روپوش تختخواب مورد استفاده قرار ميدهند .
كارگران اين دو كشور چرم را با مهارت خاصى عمل ميآورند و حاجت بتذكر نيست كه پوست ساغرى ( ساغرى واژهء تاتار است ) را كه سبز رنگ و داراى برآمدگى هاى كوچك است از ما بهتر درست ميكنند . تركمنها مقدارى چرم از روسيه وارد مينمايند و به مصرف ساختن مشك ميرسانند ولى كفشها و سريراق اسبان خود را با پوستهاى بومى ميسازند . نوع عالى اينگونه اشياء در بخارا و خقند به عمل ميآيد و در خيوه فقط چرم زرد كلفتى درست مىشود كه به درد پاشنه و روى كفش مىخورد .
ظريفترين آن را براى تهيه « مسخ » ( كه در خود كفش بجاى جوراب استعمال مىشود ) و خشنتر را براى « قوش » كه جانشين گالوشهاى ما باشد به كار مىبرند .
كاغذى كه در بخارا و سمرقند ساخته مىشود در تمام تركستان و ممالك مجاور شهرت بسيار دارد . مادهء اولى آن ابريشم خام مىباشد و چون بسيار نازك و كاملا صاف است از همهء كاغذهاى ديگر براى نوشتن خط عربى مناسبتر مىباشد . و چون معادن خيلى بندرت ديده مىشود لذا صنعت فولاد و آهن هم چندان رواج ندارد مگر بطور استثناء ولى با اين حال تفنگهاى خالدار هزار اسپ و شمشير و خنجر حصار و كارشى و جوست شهرت عظيم دارد .
يكى از صنايع مهم آسياى ميانه كه محصول آن از راه ايران و قسطنطنيه به اروپا ميرسد عبارت از قالى است كه منحصرا در اثر مهارت زنهاى تركمن بوجود ميآيد . صرفنظر از درخشندگى رنگ و استحكام بافت ، تعجب در اين است كه اين كارگران چادرنشين بيچاره تا اين اندازه در طراحى و قرينهسازى صاحب ذوق
سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى ) — صفحة 517
مساهمون: آرمينيوس وامبرى
ص٥١٧