رويد بهترين گندم و بهترين « جوقرى » عمل ميآيد . و در عوض خقند از حيث ارزن معروفيت بسيار دارد . از حيث جنس در هيچجا جو به اين مرغوبى پيدا نميشود و به همين جهت آن را منحصرا به مصرف عليق اسبها ميرسانند به اين ترتيب كه گاهى مخلوط با « جوقرى » به آنها ميدهند .
پرورشدهندگان تركمن فقط به سه قسم حيوان علاقه دارند : اسب و گوسفند و شتر .
از لحاظ مردم آسياى ميانه اسب يك نوع « وجود ثانى خودشان » « 1 » محسوب مىشود و نژادهاى مختلفى دارند كه بواسطهء صفات عاليشان تميز داده ميشوند ، راجع به طرز پرورش و تربيت و همچنين اقسام مختلف آن ممكن است چندين كتاب به رشتهء تحرير درآورد ولى اين مطلب به كلى از موضوع مطالعات من خارج مىباشد و من بشرح مختصرى از آن اكتفا ميكنم . نژاد و خانوادهء اسبهاى تركمنى تقريبا باندازهء شاخههاى نژادى خود اين چادرنشينان بسط دارد و تقسيمبندى ذيل ممكن است مورد توجه قرار گيرد .
الف - اسب تركمنى : درينجا فرق عمدهاى بين نژاد تكه و يموت وجود دارد ، صفت مميزه نژاد يموت كه مشهورترين نوع آن « كوراوغلى » و « آخال » است بلندى فوق العادهء قدشان مىباشد ( 16 تا 17 پالم ) « 2 » . داراى استخوانبندى سبك و كله زيبا و روش باوقار و سرعت فوق العاده است ولى اصالت ندارد . و نژاد يموت از حيث جثه كوچكتر ولى ساختمان هيكلشان داراى شكوه خاص و علاوه بر سرعت فوق العاده قوه و قدرتشان بىنظير « 3 » است . بطور كلى اسب تركمنى از هيكل كشيده و دم تنك و زيبائى سروگردن ( كه متأسفانه تمام يالش را ميچينند ) و پوست ظريفش كه داراى جلوه خاصى است تشخيص داده مىشود . اين صفت اخير را
هامش
( 1 ) -alter ego( 2 ) - نام دو مقياس طول يكى 225 % متر و يكى 29 % متر و يك مقياس قديم ايطاليا كه در مناطق مختلف تغيير ميكرد .
( 3 ) - يكى ازين اسبها را ديدم كه يكنفر تركمن با اسيرى كه بر ترك داشت قريب سى ساعت متوالى چهار نعل سوار آن بود .