براى حفظ آن چندينبار مصمم بدست گرفتن اسلحه گرديد ، ولى نصر الله فعال و نيرومند كه در بخارا جانشين آن سيد ضعيف شده و ميخواست انتقام شكست ننگين پدر را بگيرد سر خصومت را باز كرد و درين گيرودار وارث بالاستحقاق تاج و تخت خيوه به كلى دچار شكست گرديد .
درين اثنا خبر رسيد كه روسها از اورنبورگ به سمت خيوه حركت كردهاند و فقط در نتيجهء اغواى آنهاست كه امير بخارا هم مشغول اردوكشى شده است :
ازين جهت دهشت و ترس عموم را فراگرفته بود زيرا قواى مسكويهاى كافر را به هشتاد هزار نفر و صد عراده توپ تخمين ميزدند . پس از آنكه خان مدتى بيهوده انتظار كمك انگليسها را كه در هرات مستقر شده بودند ، كشيد لشكرى مركب از ده هزار سوار تحت فرماندهى « قجه نيازبى » به جنگ روسها كه به همان زودى از دشت « اوقه » تا « درياچهء آتپولو » واقع در شش ميلى قونگرات پيش آمده بودند اعزام داشت . خيوهايها نقل ميكنند كه دشمن را غافلگير كرده كشتارى راه انداختند كه در تاريخ دنيا نظير نداشته است . اسراى زيادى هم بچنگ آوردند و در قونگرات دو نفر روس را ، كه پس از پايان اردوكشى به اسارت درآمده بودند به من نشان دادند كه دين اسلام را قبول كرده و علاوه بر حفظ آزادى خود همه نوع هدايا هم از خان دريافت داشته و حتى موفق به ازدواج « 1 » هم گرديده بودند .
خان پس از فتح در دو سمت نزديك « دوقره » « 2 » دستور بناى استحكامات داده و
هامش
( 1 ) - اين شرحى است كه خود خيوهايها ميدهند ولى در هر صورت يقين است كه در اردوكشى برعليه خيوه كه بسر كردكى سرتيپ پروفسكى( Perowszky )به عمل آمد بيش از ده تا دوازده هزار نفر شركت نداشت و علت عمدهء شكست روسها بلاشك شدت سرما بوده است ؛ ولى درعينحال زدوخوردى به عمل آمد و ازبكها كه كاپيتن « آبوت »( Abbot )جرأت و شجاعت آنها را اينقدر پست شمرده است تلفات عمده به قشون اشغالگر وارد آوردند و اين حادثه بلافاصله بعد از آنكه بىنظمى در صفوف آنها پيدا شد واقع گرديد .
( 2 ) - اين اسمDovkaraبا اين املا در نقشهء مسيو وامبرى وجود ندارد ولى در عوض سمت 61 درجهء طول جغرافيا در آنجا به درياچهء دو قرهDaukaraبرميخوريم كه در سمت مشرق آن محلى هم بههمين نام وجود دارد ولى تمام اينها از قونگرات خيلى فاصله دارد . ( يادداشت مترجم )