اول و چلوار و ماهوت و قند و آهن و تفنگهاى كمارزش و مقدار كمى ازين اسبابها كه در تجارت آن را اجناس تفننى مينامند به كشور خود برميگردانند . با اين كه روسها خودشان شيلات مرتبى دارند معذلك ماهى به مقدار زياد به آنجا صادر مىشود . عمل ماهيگيرى روسها بوسيلهء سه كشتى بخارى كه در درياى آرال كشيك ميدهند حمايت مىشود . برطبق مواد معاهدهاى كه شش سال قبل توسط آخرين سفارتى كه از طرف حكومت سنپطرسبورغ به خيوه اعزام گرديده است بسته شده بود اين كشتىها مىتوانند تا قونگرات بالا بروند . تجارت با ايران و هرات « 1 » چندان مهم نيست بدليل اينكه طرق ارتباطى توسط تركمنها مسدود مىباشد . بين خيوه و استراباد تجارت عبورى ( ترانزيت ) كلية در دست يموتها است كه همه ساله صد تا صد و پنجاه شتر حامل نفت و چوب شمشاد براى ساختن شانه همراه ميآورند .
معاملات با بخارا داراى اهميت بيشترى است و مقدارى لباس و پارچههاى علفى به آنجا صادر مىشود و در عوض چاى و ادويه و كاغذ و بعضى اشياء كوچك تفننى كه درين شهر تهيه ميگردد وارد ميكنند . تجارت داخلى در تمام مراكز جمعيت در « هفتهبازار » يا « دوهفتهبازار » به عمل ميآيد ، حتى در نقاطى كه صرفا ايلياتى است و آثارى از بازار ديده نميشود محلى براى آن ( بازارلىچاى ) بوسيله يك يا دو كلبهء گلى تعيين شده است . درين كشور بازارهاى هفتگى صورت جشن را به خود مى - گيرد و ساكن آسياى ميانه غالبا ده تا دوازده ميل راهپيمائى مىكند براى اينكه چيز بىاهميتى مانند يك بسته سوزن و حتى اگر ميسر باشد كمتر از آن هم بخرد .
ولى منظور اصلى او آنست كه زرقوبرق خود را نشان بدهد زيرا در چنين موردى شكيلترين اسبهاى خود را سوار شده و با بهترين اسلحه خود را زينت ميدهد .
هامش
( 1 ) - درست است كه در هرات و اطراف آن « لباس خيوه » ( خيوه چاپان ) خيلى طالب دارد و بسيار قيمتى است ولى فقط از بخارا به آنجا ميرسد .