نظارت بر « زكات » متعلق به يك محرم سوگلى است كه بمعيت يكنفر منشى يكيك ايلات را بازديد مىكند و چون بدستآوردن شمارهء احشام از محالات است لذا همهساله ماليات هر ايل را از روى تعرفهء تنظيمى متقدمين تعيين مينمايد بديهى است در نتيجهء اين طرز عمل منافع حقيقى عايد مهتر مىشود . از قرارى كه برايم نقل كردند مثلا سال گذشته خان ماليات قرهقالپاقها را بمأخذ شش هزار گاو و يموتها و چاودورها را از روى سه هزار گوسفند و بز دريافت داشته بود در صورتى كه اين مقدار ثلث آن است كه در حقيقت ميبايد وصول شده باشد .
دادگسترى : عمل قضاوت چه در مساجد و چه در منزل قضات و مفتىها كه موضوعهاى مختلف قضاوت بين آنها تقسيم شده است به عمل ميآيد . علاوه برين هركس ميتواند شكايت خود را نزد حاكم ايالت يا شهر ببرد كه درين صورت مطلب را مطابق « عرف » ( يعنى هرطور دلش بخواهد ) حل و تصفيه مينمايد . يكنفر حاكم هركس كه باشد و حتى خود خان موظف است هرروز بار عامى كه مدت آن لا اقل از چهار ساعت كمتر نباشد تشكيل بدهد و جز درمورد ناخوشى بهيچوجه نميتواند از انجام اين وظيفه شانه خالى كند . چون احدى را نميتوان ازين جلسات روزانه طرد كرد لذا شاهزاده مجبور است غالبا كوچكترين شكايات را شخصا گوش بدهد و حتى ناچيزترين اختلاف خانوادگى زيردستانش را رفع بكند . نقل ميكردند كه خان از مشاجرات بين زن و شوهر خيلى تفريح مىكند و در باطن سعى دارد ميانهء آنها را بهم بيندازد . گاهى اتفاق ميافتد كه زن و شوهرى با توافق قبلى عمدا از جا در ميروند و بدون احترامى كه درخور مقام همايونى است در حضور او گيس يكديگر را ميكنند و بههم مشتهاى محكم مينوازند . خوشحالى « پدر وطن » وقتى به منتها درجه ميرسد و از شدت خنده پهلوى خود را محكم ميچسبد كه آنها پس از دو يا سه دور گشتن گرد طالار در گردوخاك پايههاى تخت روى هم بيفتند .
سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى ) — صفحة 430
مساهمون: آرمينيوس وامبرى
ص٤٣٠