تقسيمات - شهر به دو قسمت تقسيم مىشود : خيوه اصلى و قلعه ( ايچقلعه ) با محوطهء مخصوصش كه چهار دروازه دارد و هنگام لزوم آن را از باقى شهر جدا مى - سازد . « محلهها » در داخل قلعه واقعاند و چنين ناميده ميشوند : « پهلوان » و « اولويو گوج » و « آقمسجد » و « ايپكچى » و « قوش بيگى محلهسى » .
خود شهر نه دروازه دارد و به ده « محله » « 1 » تقسيم مىشود .
بازارها : در خيوه بازار يا مغازه شبيه به آنچه در ايران يا ساير شهرهاى بزرگ مشرق ديده مىشود وجود ندارد و ما از آنچه بهتر است صحبت ميكنيم « تيم » بناى كوچك خوشساختى است كه طاقهاى مرتفع دارد و تقريبا شامل صد و بيست دكان و يك كاروانسرا مىباشد . در آنجا ماهوت و آهنآلات و اشياء تفننى و پارچههاى پشمى و نخى كه در نتيجهء تجارت با روسيه بدست ميآيد و همچنين محصولات كمياب بخارا و ايران به فروش ميرسد . دورتادور تيم « نان بازارى » ( بازار نان ) و « بقال بازارى » ( بازار ادويه ) و « شمع بازارى » ( بازار صابون و شمع ) و بالاخره « سر - تراش بازارى » كه از ده تا دوازده دكان سلمانى تشكيل شده است ديده مىشود . درين دكانها مردم براى تراشيدن سر ميآيند : و اينكه بخصوص لفظ تراشيدن سر را ذكر كردم براى اينست كه اگر شخصى ريش خود را بتراشد و لو سرش را هم بزند لا اقل او را ديوانه خطاب خواهند كرد .
« قىچپق كاروانسراى » را هم بايد جزو بازار منظور كرد و اين محل اسرائى است كه تكهها و يموتها براى فروش ميآورند . بدون اين كالا خيوه نميتوانست
هامش
( 1 ) - سه دروازهء شمالى : « اورگنج » و « گندمقيا » و « عمارت دروازهسى » . در سمت مشرق : « اس محمود آتا » و « هزار اسپ دروازهسى » . در سمت جنوب : « شيخ ر » و « پيش قنيق » و « راافنك دروازهسى » و بالاخره در سمت مغرب : « بدرخان دروازه » . اسامى ده محله بقرار ذيل است :
1 - « اور » 2 - « كفترخان » 3 - « ميوستان » يعنى آنجا كه ميوه ميفروشند . 4 - « مهترآباد » 5 - « ينى قاله » 6 - « بالاحوض » آب نمائى كه دور آن درختان چنار واقع و گردشگاه عمومى است . 7 - « وان يمزراما » ( يعنى دهى كه نان نميخورد ) 8 - « نور اللّه باى » 9 - « باغچه » 10 - « رافنك » .