با برادهء الماس همراه آورده قصد داشتند تمام اهالى اين شهر مقدس را مسموم كنند و چگونه روز را به شب تبديل كرده و هزاران حيلهء ديگر شيطانى به كار بردهاند .
اين مأمورين مخفى غالبا حاجىهائى بودند كه مدت زيادى در قسطنطنيه اقامت داشتند و ميتوانستند تشخيص بدهند كه آيا من به زبان و عادات آنجا آشنا هستم يا نه .
هنگامى كه حرفهاى آنها را بدون ابراز كمحوصلگى مدتى گوش ميدادم ، معمولا حالت تنفر و انزجار به خود ميگرفتم و از آنها خواهش ميكردم راجع به چنين موضوعى اينهمه گفتگو نكنند و ميگفتم من مخصوصا قسطنطنيه را ترك كردم كه در ميان اين فرنگيهاى جهنمى كه گويا فهم و شعور خود را مديون اهريمن هستند ديگر زندگانى نكنم و حالا كه بخواست خدا در بخاراى شريف هستم ، ديگر نميخواهم تلخى خاطرات گذشته را با سعادت فعلى بياميزم . داشتم با ملا شرف الدين محيل يعنى آقا سقل « 1 » كتابفروشها ازين مقوله صحبت مىكردم كه ناگهان فهرست كتابهائى را كه يكنفر نمايندهء روس چند سال قبل فراموش كرده بود همراه ببرد به من ارائه داد . مختصر نگاه تحقيرآميزى به كتابها انداخته گفتم : خدا را شكر كه حافظهء من هنوز از علم و كتابهاى فرنگى خراب نشده است ! تركهاى قسطنطنيه غالبا به اين بليه گرفتارند « 2 » . . .
هامش
( 1 ) - دكتر ولف مينويسد : آقا سقل كه جمع آن آقارسقل ( و ترجمهء تحت اللفظى آن : آقاى ريشدار ) مىباشد . اين واژه به يكنوع رئيس صنف اطلاق مىشود كه بايد جماعتى را اداره كند ولى نميتواند « حكم » بدهد بلكه بوسيله « التماس » بايد دستورات خود را جارى نمايد و اشخاص هم تا حدى در رد و قبول آن آزادند .
( يادداشت مترجم . )
( 2 ) - يك روز وزير پيرمرد كوچك جثه چينوچروك دارى را نزد من فرستاد و مرا مأمور كرد امتحان كرده ببينم اين شخص بطوريكه خودش مدعى است آيا از اعراب اهل دمشق است يا نه . از همان برخورد اول علائم چهرهاش مرا تحت تأثير قرار داد و او را يكنفر اروپائى بجا آوردم . هنوز دهان بسخن نگشوده بود كه تعجب و ترديد من رو به فزونى گذاشت زيرا تلفظ او ابدا به يكنفر عرب شباهت نداشت . ميگفت به زيارت مقبرهء « جافنبن - صديق » ( در ختن جزو چين ) رفته و مايل است همين امروز حركت كند . در ضمن صحبت از قيافهاش حالت سرگردانى آشكار بود و من غالبا از اينكه تصادف دوباره مرا با او روبرو نكرد تأسف خوردم زيرا عقيده دارم او هم نقشى شبيه به نقش من بازى ميكرده است .