انداختن منابع ثروت داخلى و اصلاحات اقتصادى مشكل نموده و آنها را نسبت به اين پيشآمدها و هياهو بدبين كرده بود . درميان اين ولولهء تحريكات و تهييج و تاختوتاز و دعوت مردم به شورش و هرجومرج كه به عناوين مختلفه در طهران وقوع يافت كليهء اقدامات دولت را در جلب اعتماد سرمايهدارى خارجى و آوردن ثروت آنها و اعطاى امتيازات ، خلاصه هرگونه عمليات خنثى مىنمود .
درست است عناصر داخلى ايرانيها به اين هياهو و جنجالهاى مصنوعى و مبادى آنها اطلاع كامل دارند و براى آنها اهميت نداشت ( مثل قتل كلنل محمد تقى خان و آنچه حاليه جرايد رفيق او مىنويسند نزد ما . اما يك كسى در خارجه بخواند البته اهميت خواهد داد ) . ولى براى خارجه و دول مخصوصا سرمايهداران كمپانيها كه كاملا از مسائل سياسى دور بوده هميشه به ظاهر يكجامعه و ملتى نگاه مىكنند اين پيشآمدها كمال اهميت را دارا بود و آنها را صد قدم به ما دور تر مىنمود .
به كار انداختن سرمايه فرع امنيت كامل است و پس از آن دوام يك وضعيت و ثبات حكومت و به واسطهء همين عمليات كودكانه و مغرضانه عدهء معدودى در انظار خارجه مشكوك واقع شد . پس از آنكه ايرانى در محيط خود در پايتخت خود اين صداهاى عجيب و غريب را طنينانداز نمايد به كابينه ، بهدولت ، به مجلس ، به همه حمله كند و اعلان نمايد كه تمام ملت با اين اعتراضات و حملات موافق است و عنقريب قيام كرده و اين مؤسسات را زيرورو خواهد نمود البته سرمايهداران خارجى يا دولت ثالثى كه در سلسلهء اقدامات دولت حاضر به كمكومساعدت شده است البته اين احتمال را خواهد داد كه اين وضعيات تغيير نمايد . بنابراين چگونه مىتواند با دولت داخل يك سلسله عمليات اقتصادى بشود . آن هياهو همين خسارات را روزبهروز به اين مملكت و اين مردم ايجاد مىكند .
به واسطهء همين مشاهدات افكار دو تيره شد . عدهاى عقيده داشتند مصالح مملكت فوق هرگونه مصالح شخصى و عوامفريبى و غرضورزى و وجاهتطلبى است و بايد جلوگيرى از اين هرجومرج نمود و مردم را از خطردهندهء دست عمال خارجى كه براى برهم زدن آسايش عمومى حاضر شدهاند قطع نمود و نترسد . عدهء ديگر عقيده داشتند تا روشن شدن كنفرانس ژن بايد صبر نمود و تأمل داشت . اولى به سرعت و دومى به بطىء و كندى علاقه داشتند و هردو عقيده در يك مسئله توافقنظر داشتند و آن لزوم جلوگيرى از اين بازيها و جنجالها بود كه مستقيما نه تنها در افكار سرمايهدارى و كمپانيهاى دول خارجه سوءاثر داشت بلكه در ولايات انعكاس بد و زشتى را حائز بود اين عقايد و اختلاف وجود داشت ، هنوز روشن نشده بود و مايل بودند سياست و مشى
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 6445
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٦٤٤٥