راجعبه تخليهء ايران از قواى عثمانى و روس داده شده بود به ايران رسيد . افكار عمومى تهران با اينكه بالعيان خلاف اين قراردادها را در جلو آمدن قواى عثمانى به آذربايجان مشاهده مىنمودند باز از اين خبر اظهار سرور نموده و حتى جلو آمدن تركها را هم چندان سوء تلقى نمىنمودند .
در اوايل اين ماه از طرف وزارت امور خارجه در خصوص تخطى قواى ترك در آذربايجان به اسم تدمير اشرار آشورى علاوه بر مذاكرات با عمال سفارت عثمانى دستورالعملى به سفيركبير ايران مقيم باب عالى داد كه ما خود براى جلوگيرى اشرار آشورى اقدامات خواهيم نمود . آمدن عثمانى لازم نيست . پيشكار ايالتى آذربايجان نيز عين اين زمينه را با صاحبمنصبان ترك كه قبلا به تبريز رفته بودند مذاكره كرده و به دولت يادآور شده بود كه نبايد گذاشت تركها وارد آذربايجان شوند .
30 ثور 9 شعبان راپورت از تبريز حاكى است كه تركها در سلماس شروع به جنگ و بمباردهء ارامنه نمودهاند و با اينكه ايالت قبلا اعتراض كرده و عدم حق در اين عمليات را به آنها اطلاع داده بود معذلك اعتنا نكرده جلو مىآيند و اسباب زحمت رعاياى مسيحى و مسلم ايران را فراهم مىنمايند .
در 21 ثور 10 شعبان متحد المآلى از طرف رياست وزرا به عموم ايالات و ولايات راجع به امر در انتخابات مخابره گرديد و در همين روز از طرف رياست ماليات مستقيم تهران اعلانى داير بر آزادى اجناس منتشر گرديد .
روز اول جوزاى يونتئيل نرخ جو كهنه و نو در تهران خروارى صد و پنجاه تومان و نرخ گندم از 125 تا 135 تومان بوده است . . . و در روزنامه همان روز ضمن اخبار نوشته است كه : نظر به ورود جو تازه در ميدان و تنزل آن قرار گذاردهاند كه از امروز نانهاى ساجى را از قرار يك من هشت قران به فروش رسانيده و در دكاكين مزبوره چراغان نمايند ! . . .
25 شعبان - راپرت ورود عدهاى عثمانى به ماكو و اصل شد و نيز خبر رسيد كه دستجات كوچك از هر طرف وارد مىشوند و فوق العاده ضيق معيشت عمومى به واسطهء ورود حضرات در آذربايجان فراهم شده است .
در 16 شعبان - بحران كوچك در كابينه شروع شد . مبدأ اين بحران به علت كنارهجوئى آقاى مستشار الدوله وزير مشاور به عمل آمد . سپس آقاى مشاور الممالك كنارهجوئى كرد و بالاخره وزير ماليه و جنگ هم استعفا داده و يك بحران بيست و اند روزه را ايجاد [ كرد ] و در روز 25 شعبان از طرف ذات ملوكانه دعوتى از عيون طبقات به دربار صاحبقرانيه شده و مقصود اين بود كه بدانند نظريات مردم در كيفيت انتخاب حكومت و رفع بحران چيست .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5811
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٨١١