همين قسم بوده و همين سياست را وزراء خارجهء انگلستان از قبيل لرد سالز بورى ، لرد لندزدون متواترا از پشت همين ميز و ويس كنتگرى آو فالوان كه آنوقت سر ادوادگرى بود در جاى ديگر اعلام و اخطار كردهاند . بنا و شالودهء سياست ما اين است كه ايران قرين امن و امان ، ايران استوار و پايدار ، ايران دوست و رفيق انگلستان و ايران مستقل گردد . زمينهء قراردادى هم كه ما مشغول مذاكرهء آن با دولت ايران گشتهايم همين است كه اظهار داشتم .
يكى دو سؤال هم در موضوع آن قرارداد از من شده است . اكنون عرض مىكنم كه قرارداد مزبور به مجلس مبعوثان عرضه شده و بدون شك حضرات عالى از مواد و شرايط عمومى آن استحضار حاصل كردهايد . در آن قرارداد ما هيچ كوششى ننمودهايم به اندازه خردلى در استقلال ايران خللى و خدشهاى وارد سازيم . برعكس ما با قطعيت هرچه تمامتر و با كمال صراحت استقلال ايران را تأييد و ضمانت كردهايم . ما اهتمامى كه در آن قرارداد نمودهايم اين است كه وسايل و اسبابى تهيه كنيم تا به دستآويز آن ايران بتواند استقلال خويش را تأمين و محروس دارد .
ما حاضر شديم به وى مساعدت نمائيم تا يك قوهء نظامى ملى مستقل كه متعلق به خودش باشد ايجاد نموده و حاضر شدهايم به واسطهء دادن نظاميان متخصص در تشكيل چنان قوه به او يارى كنيم . ما كوشش كردهايم ايران ادارهء امور داخلى خود را تصفيه و تزكيه نموده و يك نقشهء عالى بىغلوغشى به او دهيم . مقصود ما افتتاح روابط و توسعهء دائره اكتشاف منابع ثروت آن مملكت باشد . در همان اوقات عقد قرارداد و در نتيجهء آن يك قرضهء دو مليون ليره به ضمانت گمركات و ساير مالياتهاى آن مملكت داده و به علاوه حاضر تجديدنظر در تعرفهء گمركى وى شديم كه قطعا بىاندازه به حال او نافع و سودمند بود . جوهر و لب قرارداد اين بود كه عرض كردم و چنانكه به خاطر دارم تمام آقايان لردها هم اقرار مىكنند كه كليهء اهل اين مملكت با نهايت علاقمندى و اظهار همراهى آن را تلقى نمودند . قرارداد شامل هيچ عبارتى نيست كه بتوان تصور كرد انگلستان به خيال آن افتاده است ايران را تحت الحمايهء خويش نمايد . ما هيچگاه اين نكته را به مخيلهء خود خطور ندادهايم كه از مجمع اتفاق ملل تقاضا كنيم قيموميت ايران را به ما واگذار نمايد .
در عوض آن ما ترجيح داديم با ايران مانند يك مملكت دوست و مستقلى رفتار كنيم كه رتبهء آن مساوى و معادل با مقام و موقعيت خودمان باشد و من كاملا به خاطر دارم و همان وقت آقا خان يعنى همان آقاى مكرمى كه نظريات خود را در جرايد اشاعت داده و راجعبه سياست كنونى ما در موضوع ايران قدرى اظهار ظن و ترديد نموده و امشب
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5796
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٧٩٦