اردوى انگليس - فوتبال
هر وقت روز آدم سمت اردو برود صدائى را كه ممكن نيست نشنود صداى توپ فوتبال است . در هر گوشه بساط فوتبال است و گويا انگليسها هيچ بازى را بهقدر فوتبال دوست نداشته باشند . من اغلب به تماشاى آن مىروم . تا بيكار شوند يك توپ است جلو انداخته و مشغول بازى مىشوند . بازى تنيس ، كريكت و راگبى و غيره هم دارند . اردوى اينها از خودشان پاكيزهتر است . ذرهاى كثافت ديده نمىشود . گلهبهگله هم كوره درست كردهاند كه هرچه جزو كثافت يا بيرون انداختنى باشد حتى لباس پارهء كهنه در آن مىسوزانند . اول ايرانيها مىگفتند جهنم مردههاى هنديهاست . بعد مسلم شد براى سوختن كثافت و آشغال است . دو دسته موزيك خوب تازه آمده . يكى موزيك متعارفى است ، يكى فلوت و طبل است . اين فلوتچىها را ما نديده بوديم . لباس قشنگى دارند . نوارها و بند طبل و فلوت و غيره سفيد است . بعضى پوست ببر حمايل روى لباس نمودهاند . بهقدرى قشنگ راه مىروند ، طبل و فلوت مىزنند كه به وصف نمىآيد . طبالها طورى دستها را در بالا و پائين با آن چوبهاى طبل تكان داده و چرخ مىدهند كه حقيقتا آموختن آن از زدن آن دشوارتر است . يك دفعه هم يك دسته موزيك هندى آمد كه از آن سازهاى اسكاتلندى مىزدند كه صداى سرناهاى ما را مىدهد با نواى طبل بزرگ و كوچك . خيلىخيلى شنيدنى بود ( پاى پرز
Pipers
) .
فرنگستان قزوين
مختصر سمت دروازهء راه كوشك فرنگستان است . دكانهاى ميوهفروشى ، آجيلفروشى و غيره در كمال نظافت و پاكيزگى در آنجا داير شده . چند شيرينىپزى و چند كافه و رستوران هم ارامنه راه انداختهاند . چراغ برق در تمام اردو و عمارتهاى شهر كه منزل دارند داير شده و شبها روشن مىكنند . تمام دكاندارها انگليسى و هندى ياد گرفتهاند ، مثل آنكه روسى بلد شده بودند . تمام بچههائى كه نوكر هستند انگليسى و هندى را به خوبى مىدانند . اغلب بچههاى خوشگل نگاه مىدارند و مىگويند بين سربازها اين عمل شايع است ، چه با خودشان چه با اين بچهها .
سر و وضع هنديها
اما هنديها ، اينها كه عمله هستند از قبيل عرابهچى ، مهتر ، بنا و عمله ، هيزمشكن ، جاروبكش ، خلا پاككن و غيره و غيره از آن بدتر و بىهوشتر و تنبلتر و بىحسّتر