جنگ و چه در موقع صلح بايد كاملا آزاد باشد مگر آنكه براى اجراى قوانين بين المللى به حكم قانون بنادر از محكمهء بين المللى تمام درياها با يك قسمت آن مسدود شوند ( جواب : در اين باب اختلافى نداريم ، ميل و آرزوى آلمان همين است . اما براى تأمين آزادى بحرپيمائى در آينده لازم است دولت انگليس طرق مهمهء دريائى را از قبيل جبل الطارق ، جزيرهء مالطه ، عدن ، جزاير فالك لند و غيره را ترك گفته و مانند سابق مفتاح دخول و خروج درياها را در دست خود نگيرد و در اينجا قضيه لاينحل به نظر مىآيد ) .
سوم - موانع اقتصادى براى ملل دنيا بهقدرى كه ممكن است مرتفع و بر طرف گردد و آزادى تجارت در ميان جميع مردم كه براى صلح راضى و در حفظ آن ساعى هستند برقرار شود ( جواب : اين قضيه مشكل نبود و شانسلر آلمان موافقت كامل اظهار نمود . ) .
چهارم - وثيقهء كافى بايد مبادله شود كه اسلحهء بين المللى تا آخرين نقطه كه با مصونيت و امنيت داخلى متناسب است محدود گردد ( جواب : مهمترين نكات ، آلمان همين اندازه جواب داد كه محدود كردن تداركات نظامى بايد مورد بحث واقع شود و به علاوه وضعيت مالى و كثرت قروض و گرفتارى دول بعد از جنگ بهترين وسيله براى محدود شدن قواست ) .
پنجم - جميع دعاوى مستملكاتى بايد به طرز بىطرفانه تسويه گردد . دعاوى حكومتى كه بعد معين خواهد شد محترم شمرده شود ( جواب : جميع دعاوى مستعمراتى بايد بىطرفانه حل شود يعنى كه حق حكومت خود اهالى يك مستعمره با حق دولتى كه مىخواهد آنجا را اداره كند هردو محترم باشند . هرتينگ جواب گفت در اين اظهار و در اجراى عملى آن مشكلات زيادى خواهد بود زيرا هيچيك از مستعمرات دول بدون قوهء جبريه زير اينبار نمىروند و به اين علت مراعات اين اصول كه اساس عدالت است براى دول جاهطلب خالى از اشكال نخواهد بود . )
ششم - تخليهء اراضى روسيه و تسويهء تمام قضايائى كه مربوط به روسيه و موجب ترقى استقلال ، آزادى وى در تعيين سياست خويش مىباشد ( جواب : در موقع صلح برست ليتوسك ما و روسيه متفقين را دعوت نموديم كه داخل مذاكرات براى تدارك زمينهء صلح عمومى بشوند و آنها نپذيرفتند و سپس ما نيز از دخالت آنان در قضيهء روسيه امتناع داريم زيرا تمام معاملات و قراردادهاى ما با روسيه مربوط به سايرين نيست و ديگرى حق دخالت ندارند ) .
هفتم - بلژيك به عقيدهء تمام عالم بايد تخليه و مسترد گردد و نبايد در محدود ساختن حق حكمرانى وى اقدامى به عمل آيد ، بهطورى كه مانند ساير دول آزاد داراى حق حريت باشد . هيچ اقدام ديگرى مانند اين اقدام موجب اطمينان ملل و رعايت آنها از
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5437
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤٣٧