تجهيزات انگليس در شمال و غرب طهران باز طرفدار يك طرفى شدهاند در بين اين افكار به زحمت يك فكر مىخواهد عرضاندام نمايد و آن اين است كه حالا كه بىطرفى ايران بازيچه شده است دولت چه انديشه از اخذ نتيجه و جلب استفاده نموده ( هيچ ) و چقدر مدت لازم خواهد داشت كه براى شكستن بىطرفى تهيهء اسباب و تدارك يك نقشهء فايدهبخش و مفيدى بنمايد ( تا آخر الزمان ) .
اين عبارت كه بايد بىطرفان واقعى ، اشخاصى كه عقيده و فكرشان را با طلا و يا با عشق خشك و خالى عوض نكردهاند هرچه زودتر با خود بينديشند كه اگر از دو طرف مجبور به نقض بىطرفى شدند كدام راه پرفايدهتر و براى تأمين حيات ايران عملىتر و كمزحمتتر است ( راه دوزخ ) . اين عبارت ساده در يك محيط كه بىطرفى در آن بازيچه شده است البته بر بازيگران صحنهء سياست طلائى گران آمده و تمام فيلهاى طلائى را به حركت دادن دم و خرطوم وادار مىسازد . ( اينجا باز براى اخذ يك طرفى بعضى مطالب نوشته و به فيلهاى طلائى بعضى كنايات گفته ) و مىنويسد :
اين است طرفداران مخصوص كه مىتوان آنان را با انگشت شمرد و آنها نمىتوانند دلايل ثابتهء خود را هيچكدام با انگشت بشمارند . بايد بدانند ما و هركسى كه خود را با عزت و سعادت اين مملكت علاقمند مىداند و در پايتختهاى دول اجنبى جاى مهرى براى خود درست نكرده و يار و غارى ذخيره ننموده است حق داشته و داريم كه دولت را به فعاليت و دوربينى و اتخاذ يك تصميم قطعى فايدهدارترى تشويق كنيم و هر طرف كه مايل به اين تشويق نباشد بايد گفت در نتيجهء اين حساب و جمع و خرج خود را چندان لايق معامله فرض ننموده ، از كجا مىتواند كسى به ما بگويد شما حق نداريد در اين معامله نفع و ضرر خودتان را بسنجيد و با چشم باز و اطلاع كامل با من و معشوق من و ولينعمت من ، معامله و دادوستد نمائيد ( همانها كه گفتند ) . اين است معنى بىطرفى و همان بىطرفى كه پادشاه ما آن را اعلان نمود و ما بازيچه نموده و از طرف همسايگان ما نيز تا حال حاضر به شكل يك بازيچه وهنآورى تلقى شده و متأسفانه هنوز هم مىشود .
وطنپرستان هركه را دوست دارند و عقايدشان هوادارى هر طرف كه ترجيح مىدهد بدهد آنها آزادند ، ولى بايد در نزد خود اين را تصديق كنند كه بعضى از آنها هنوز هم خود را عادت ندادهاند كه بتوانند يك كلمه در روى بىطرفى واقعى حرف زده و يا دو كلمه در معنى بىطرفى حقيقى از كسى بشنوند . نه ما اين را خوب مىدانيم ، چه براى پاس بىطرفى و چه براى نقض بىطرفى ، هركدام باشد بايد ما اول خودمان را بىطرف كنيم .
احساسات ، عواطف ، انفعالات ، عشقها ، نفرتها ، دوستيها ، دشمنيها ، اينها [ را ] همه از
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5418
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤١٨