پيشنهادات فوق الذكر جوابهائى من غيرمستقيم از طرف متفقين اظهار شد و معلوم مىداشت كه شرايط صلح را با وضعياتى كه آلمان پيشنهاد مىكند قبول نخواهند كرد .
اينك پس از دو ماه و نيم دولت اطريش به طرز مستقيمتر و جدىتر متخاصمين را دعوت به صلح مىنمايد و نكات جالب توجهى كه در پيشنهاد مزبور يافت مىگردد عبارت از قضاياى ذيل است .
نخستين قسمت اساسى پيشنهاد چنين است كه كثرت و عظمت مصائب وارده به اروپا و متخاصمين عموما بهقدرى است كه عموم ممالك متحارب از صميم قلب خاتمهء جنگ و خصومت را مشتاق و آرزومند هستند و هردو طرف از ادامهء جنگ به ستوه آمدهاند . ليكن نظر به آنكه در ممالك متفقين از اقدامات صلحطلبانه در مدت گذشته ممانعت شده ممكن نگرديده است كه مذاكرات شروع و زمينهء موافقى به دست آيد و حاليه كه تمام دنيا و ملل متخاصمه بهقدر كفايت اين نكته را ادراك كردهاند كه تنها به قوهء شمشير نمىتوان يكى از دو حريف را به زانو درآورد يعنى بالاخره باز هم بايد به وسايل ديپلوماسى قضاياى مختلفه را حل كرد پس بهتر اين است كه زودتر شروع به حصول اين مقصد نمود .
در دومين قسمت دولت اطريش تصديق دارد كه مشكلات حصول صلح و اختلافات عظيمى كه بين طرفين متخاصمين موجود است نه بهقدرى است كه به سهولت موافقت ميسر شود ليكن چه چاره ، بايد آخرين سرحد كوشش را براى خاتمهء جنگ به عمل آورد . زيرا وضعيات قطعى و تداركات نظامى و معادلهء قواى موجودهء طرفين نوعى است كه اگر يكطرف بخواهد حريف را قسمى زبون سازد كه بدون چون و چرا شرايط او را تحميل نمايد يك نوع قواى ديگر ، يك قسم اختراعات و وسايل جنگى هولناكترى را بايد طرفين مهيا سازند تا بتوانند به مقصود نايل شوند و آن هم تقريبا محال است و اگر امكانپذير بود در اين چهار ساله ممكن شده بود و به اين علت تحميل صلح فاتحانهء تام و تمام از حيّز امكان خارج خواهد بود و نظر بههمين نكات است كه دولت اطريش زمينه را براى خاتمهء حرب مساعد پنداشته است . ( سومين قسمت را نقل نكرده است ) .
در چهارمين قسمت زمينههاى مناسب و تغييراتى كه در افكار زمامداران طرفين حاصل شده خاطرنشان مىنمايد كه مانند سابق لهجههاى شديد تا درجههاى شديد ملايم شده و از تجزيهء ملل مختلفهء اطريش و تغييرات اجبارى در طرز حكومت آلمان سخن نمىرانند و به اين علت مىتوان همين تبديلات را يك نوع تضمينات وثايق اخلاقى براى تمايل متخاصمين به صلح تصور كرد .
نكتهء مهمى كه دربار وين در پيشنهاد خود اشعار داشته است لزوم مذاكرات مستقيم
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5411
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤١١