نموده و به وسيلهء برهم خوردن معادله جريان وضعيات مساعد آلمان مايل خواهد شد يك مليان قواى عثمانى و جنبشهاى پارهاى عناصر اسلامى داخل جنگ گرديد . ليكن ميزان قواى طرفين بهقدرى نيرومند و سنگين بود كه باز هم تغييراتى كه محسوس باشد حاصل نگشت .
مدتى وضعيات بههمين حالت بود تا زمانى كه بعد از هشت ماه از حدوث فاجعهء مدهش گيتى يعنى جنگ بين المللى دولت ايطاليا از جرگهء متحدين سابق خود خارج و به مساعدت دول ائتلاف شمشير كشيد . دفعهء ديگر نويسندگان نظامى به جنبش آمده گفتند و نوشتند كه دخول ايطالى با دو مليون بلكه سه مليون نفرات تازهنفس معادله قوا را برهم خواهد زد و در آيندهء نزديك اثرات آن به مساعدت متفقين ظاهر و دولت اطريش و بالنتيجه آلمان مستأصل خواهد گشت . دولت ايطالى با اين عده قشون وارد و فرونت جديدى به نام ميدان آلپ در تمام سرحدات جنوبى اطريش ايجاد شد . ليكن باز هم ميزان قواى طرفين بهقدرى نيرومند و سنگينى دو كفهء آن به اندازهاى بود كه نه تنها تغييرات محسوس ظاهر نگرديد بلكه با اين حالت آلمان و اطريش در فرونت روس موفق به فتوحات نمايانى شدند . اين حالت مدتها دوام يافت تا آنكه در اواخر دومين سال جنگ دولت بلغار به مساعدت آلمان داخل حرب شد . قواى بلغار كوچك از سيصد و چهارصد هزار نفر تجاوز نمىكرد . ليكن موقعيت مهم بلغار و نتايجى كه از ورود وى در جنگ حاصل مىشد معادل با يك قشون بزرگ و نيرومندى بود . زيرا متعاقب دخول وى يكطرف مملكت صرب و قراطاغ به كلى از بين برداشته و اطريش از آن جانب آسودهخاطر شد و از طرف ديگر در نتيجهء مساعدت بلغار عظيمترين نقشهء بزرگ آلمان همان نقشه كه در اطراف آن همهمهء بزرگى در عالم ايجاد گرديده و يكى از موفقيتهاى بزرگ متحدين بهشمار است صورت يافت . زيرا اتصال مستقيم برلن ، وين ، صوفيه ، قسطنطنيه ، بغداد ( كه هنوز در تصرف متحدين بود ) بزرگترين آمال آلمان و يارانش انجام پذيرفت و اين واقعه با نتايج آن از قبيل وارد نمودن قورخانه و مسلح كردن تمام نفرات نظامى عثمانى و امكان حمله به كانال سوئز و راه يافتن آلمان بدون مانع و مزاحم به مشرقزمين مساوى با چندين مليون قشونى بود كه به امداد وى داخل حرب عمومى شده باشند . با اين وضع باز هم اثرات بزرگ از قبيل اختلال موازنهء قوا حادث نشد و چنان به نظر آمد كه دو كفهء ترازوى متحدين و متفقين بهقدرى مهيب و به اندازهاى وزين هستند كه اضافه شدن يا كم شدن يك يا دو مليان قشون نمىتواند ميزان آن را به مساعدت اين و آن متمايل سازد .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5395
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٣٩٥