رومانى
اين مرتبه اوضاع مدتى بههمين منوال جريان يافت . ملل و مملكتى كه خود را براى فديه در مذبح جاهطلبى دنيا حاضر كرده باشد جز دولت رومانى در آنوقت به نظر نمىآمد . اقدامات و مساعى طرفين متخاصمين در اطراف رومانى و مسيو برايتانور رئيس الوزراى آن دولت مركزيت يافت و بالاخره همينكه دولتين آلمان و اطريش يقين حاصل كردند كه رومانى بهطرف مؤتلفين جلب شده و عنقريب پس از تكميل قوا داخل حرب خواهد شد با يك نوع مهارت شايانى نوعى وسايل فراهم كردند كه قبل از تداركات مكفى مجبور به دخول در حرب گشت . به هرحال رومانى نيز در نيمهء سومين سال جنگ بين المللى با يك عده قواى زياد قريب هفتصد الى هشتصد هزار قشون به مساعدت متفقين داخل جنگ شد . باز هم مرتبهء ديگر متخصصين نظامى دنيا مقالات و مجلات عديدى نوشته طرفدار متفقين اين پيشآمد را تبريك گفته و چنين تصور مىكردند كه ورود اين مقدار عظيم نفرات قشونى نه تنها معادلهء قوا را به مساعدت مؤتلفين در فرونت مشرق و بالكان متمايل خواهد نمود بلكه به واسطهء عبور قشونهاى روس از دانوب و دوبرجه و حمله به قواى بلغارستان راهآهن بالكان را قطع و اتصال برلن به اسلامبول مجددا مسدود خواهد گشت . اندك زمانى وضعيات فرونت شرق ديگرگون به نظر آمد . ليكن باز هم سنگينى دو كفه و ميزان قواى طرفين به درجهاى وزين و به اندازهاى قوى بود كه نه تنها تغييراتى در آن راه نيافت بلكه در نتيجهء مغلوبيت قطعى عساكر رومانى و متلاشى شدن فرونت وى يك دفعهء ديگر اين حقيقت مدهش هويدا گشت كه عظمت و ابهت كارزار كنونى نه بهقدرى است كه هر دولت بىسر و پائى با يكى دو كرور قشون جسارت دخول در چنين رستاخيز عديم النظيرى را داشته باشد . باز هم مدتى تعادل قوا به حالت سابق عودت نمود و مدلل گشت كه كم شدن يا علاوه شدن يك يا دو مليون قشون نمىتواند اثرات محسوس در تزلزل قواى طرفين متخاصمين پديدار سازد .
انقلاب روسيه
انقلاب كبير روسيه اوضاع را دگرگون نمود . متحدين اروپاى مركزى را قوى و نيرومند به نظر آورد . زيرا نخستين اثرات آن چنين شد كه در نتيجهء گسيختگى رشتهء امورات نظامى و سياسى مملكت عظيم الجثهاى مانند روسيه با ده مليان قشون از جرگهء دشمنان آلمان خارج مىگشت و متحدين اروپاى مركزى از يك فرونت طولانى كه در حقيقت از