كدام بيطرفى
راه انگليس دور است . در اين سمت قشون كم دارد ، هندوستان به ما نزديك ، آلمان و عثمانى در خاك ما ، همه مردم حتى خود دولت قوىشوكت هم كه مايل به انهدام و تباهى انگليس است ديگرچه معطلى دارند . كدام بىطرفى براى ما مانده ، كدام ضرر و خسارت جانى و مالى وارد نشده ، چه جاى صبر و تحمل است . سابقا روس و انگليس هردو بودند امروز يكى باقى است . سابقا آلمان به ما راه نداشت عثمانى براى جلوگيرى روس وارد شده بود . اينك نقشهء ديگرى است و اوضاع ديگرى . اين يك مشت هندى و معدودى انگليسى چندان اهميت ندارد . حقيقتا انسان از ترتيب و نقشهء دولت ما حيران مىماند و نمىداند چه بگويد يا بنويسد . امروز به عقيدهء من دولت ما مىتواند اظهار وجود كند . مىتواند اين يك مشت انگليسى را اخراج كند اما به شرط آنكه آلمان و عثمانى را قايممقام انگليس و روس ننمايد .
وقت جنگ است
اقدامات ژاندارمرى ما و مردم در آن موقع بىثمر بود چنانچه به همه معلوم شد و نتيجه جز خسارت و ضرر جانى و مالى عايد نگرديد . ليكن حالا كه آلمان به ما نزديك شده عثمانى از چنگ روس خلاص [ شده ] و قشون و مهمات كاملى مىتواند به ما برساند تمام اهل مملكت هم كه حاضر براى جنگ هستند و بلكه اغلب داخل جنگ هم شدهاند موقع جرأت و جلادت است ، نبايد ترسيد . نبايد واهمه كرد . نبايد خيالات فاسد نمود .
فقط كارى كه از انگليس ساخته است بنادر ما را موقتا ضبط كند ، آن هم كه قبل از جنگ و پس از جنگ در ضبط آنها بود ، فرقى نخواهد كرد .
ايران يا گداى ارمنى
ما در اين جنگ گداى ارمنى شدهايم كه مىگويند نه دنيا دارد نه آخرت . بالاخره از هر دو طرف هم باز مىمانيم ، نه متحدين از ما ممنون هستند و از ما نگاهدارى مىكنند نه متفقين . البته تا وقت داريم بايد كابينه عوض بكنيم و نزاع حزبى كنيم ، ديگر كجا وقت و موقع داريم كه به كارهاى لازمترى در اين موقع حياتى و مماتى برسيم . انگليس مىگويد با من همراهى بكن پول مىدهم ، اسلحه مىدهم ، يارى مىكنم ، كمك مىكنم ، چه و چه قبول نمىكند .