انگليسى كه داخل خدمت قشونى انگلستان نباشد تشكيل يابد . اين پيشنهاد نزد دولت ايران مطبوع و مورد قبول نيافت . اما بعد كه نقشهء تشكيل ژاندارمرى در تحت صاحبمنصبان بىطرف مطرح گشت دولت اعليحضرت بريتانياى كبير با اين نقشه كاملا مساعدت كرد . بنابراين اول سه الى چهار صاحبمنصب سوئدى به خدمت پذيرفته شدند و بعد عدهء آنها افزوده شد . تا ابتداى جنگ اروپا تشكيلات ژاندارمرى تا يك درجه با موفقيت بود .
[ س ] تا يك درجه ؟
[ ج ] سرمارلينگ جوابا فرمودند بلى تا يك درجه و اگر همين فقط را ذكر كنيم منصفانه سخن راندهايم . ليكن بعد از جنگ اكثريت صاحبمنصبان سوئدى خود را جزو عمال آلمان چيز ديگر نشان ندادند و به كلى از ايفاى وظيفهء خود نسبت به ايران قصور ورزيدند . تذكر قضيهء بانك شيراز ، همدان و كرمانشاه براى اثبات اين مسئله كافى است .
بنابراين هرگاه حاليه انگلستان بعد از آن تجربيات ناگوارى كه از صاحبمنصبان بىطرف مشاهده كرد در موقع جنگ گرد اين خطر نگردد و آن تجربه را تكرار ننمايد يك كار غيرمنطقى و بىانصافى نكرده است .
[ س ] اما براى تذكار خاطر آن جناب عرض مىكنم كه اين خوددارى موجب عدم رضايت افكار عامه است زيرا بدون شبهه اين مسئله را حمل بر نيات و نقشههاى سوء و مضر خواهند كرد .
[ ج ] من به كلى يك چنين تصورى را عارى از دليل مىدانم . اين خوددارى هيچچيز جز يك اقدام براى دفاع نفس نيست و من مؤكدا و قويا تكذيب مىكنم كه يك نقشه و مقصد سوئى نسبت به ايران در كار باشد . اينگونه اظهارات هيچ اساس منطقى ندارد و هر وطنپرست ايرانى كه مطلب را از نقطهنظر بىطرفى مورددقت قرار دهد اظهارات ما را تصديق خواهد كرد ، خاصه آنكه ما حاضر هستيم در تحت صاحبمنصبان خارجهء بىطرف - اگر اين لفظ را خيلى مورد توجه قرار مىدهند - داخل مذاكرات شويم . به علاوه هر شخص بىطرف اعتراف خواهد كرد كه عمليات پليس جنوب براى منافع تجارتى ايران در تأمين طرق كه موجب تشكيل اين قوه شده است خيلى مؤثر بوده است .
اگر به خاطر اين قوه نبود بسيارى از اشخاص ايران مثل خودمان الساعه قند براى چاى نداشتيم . ورود آذوقه از جنوب از جمله حقايق غيرقابل انكار است ، يك حقيقت نفعبخشى . مذاكراتى را كه من مىخواهم شروع نمايم يقينا خاتمهء نيكوئى خواهد داشت و به اهالى ايران اطمينان خواهد داد كه نيات ما نسبت به ايران حسنه و صميمى است .
[ س ] مسئلهء ديگر را كه مطرح قرار دادم راجع به معاهده 1907 بود .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5070
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٠٧٠