عدالتخانه را مبدل به شوراى ملى كرد . اين همان ديپلمات ماهرى است كه پلتيك و نفوذ از دست رفتهء انگليس را در ايران به واسطهء همراهى ظاهرى با ملت و تبليغات و تعليمات كه به آنها مىداد احيا و پلتيك روس را عقيم نمود ، تا زمينهء معاهدهء 1907 به دست آمد . بارى كارهاى اين آدم در آن زمان و خدماتى [ را ] كه به دولت خود نمود فصولى جداگانه بايد نوشت . مستر مارلينگ شايد به لباس مبدل اقلا شبى ده جا به ديدن مليون و تعليمات آنها مىرفت و باربار ، كيسهكيسه ليره مىداد تا سياست دولت انگليس و محبوبيت آن را در ميان ملت ما به جائى رسانيد كه از جان خود آن را دوستتر داشتند و روسها را كه درباريان و شاه را چندين سال بود در تحت اقتدار و نفوذ خود بيرون آورده بودند منهدم و مضمحل كرد ، تا مجبور شدند آن عقد اتحاد و معاهده را بستند و كار ايران را آنوقت روزبهروز بدتر كردند تا به اينجا رسيد كه دست قدرت پروردگار و انتقام يك مشت مسلمين پريشان روزگار ستمديده روس را زبون كرد و انگليس را هم مىخواهد مطيع نمايد . مستر مارلينگ بعد به انگليس رفت . پس از جنگ بين المللى مجددا براى ايران نامزد گرديد . اينك صاحب نشان « باث » ( حمام ) و سرمارلينگ و وزيرمختار دولت عليه انگليس است . در اين چند سال هم خدمات شايان به دولت متبوعهء خود نموده است كه اگر بهجاى او ديگرى بود گمان مىكنم به اين خوبى از عهده برنمىآيد .
گاسپار اپيكيان ارمنى
اين گاسپار اپيكيان چنانچه از اسمش فهم مىكنم بايد ارمنى باشد . چيزنويس بسيار بسيار قابلى است . مقالات او در جريدهء « رعد » روحى بدان داده . اگر مقالات او ترجمه نباشد و به فارسى باشد واقعا بايد گفت اول كسى است از ملت ارامنه كه فارسى را به اين خوبى مىنويسد ، يعنى بعد از ميرزا ملكم خان ناظم الدوله . مقالات او بيشتر راجع به سياست خارجه است . من از طهران جوياى اين آدم شدهام تا معرفى كنند .
اروپا
از جنگهاى بين المللى كمتر در اين جرايد صحبتى بود مگر از جنگهاى داخلى روسيه كه واقعا شرمآور [ شده ] و به افتضاح كشيده است . شدت سرما و تهيه و تدارك جنگهاى شديد آتيه فى الجمله در فرونتهاى آرامش و سكونت برقرار نموده . امروز بيشتر صحبتها از ترتيبات صلح و ردوبدل بيانات و ابلاغيههاى سياسيون است كه بلكه بتوانند زمينهاى قبل از آنكه جنگهاى جديد شروع شود و قبل از آنكه ممالك ديگر هم شورش و انقلابى بكنند به دست بيايد و تقريبا در اغلب موارد صلح موافقت حاصل است ، جز در