معادن نفط و موم طبيعى گيلان و مازندران و استرآباد را با حقوق صدى دوازده از عايدات خالص بههمين مسيو خوشتاريا واگذار مىنمايد و به علاوه امتياز معادن محال ثلاثهء تنكابن را بدون هيچ حقوقى براى دولت به استناد يك فرمان ناصر الدين شاه به خوشتاريا مىدهد . مشار اليه در همان وقت مشغول عمليات مهندسى و تشكيل شركت و غيره براى استفاده از امتيازات مزبوره مىشود . در زمان تصدى كابينهء من مسيو خوشتاريا امتياز معادن نفط آذربايجان و معادنى [ را ] كه در گيلان و مازندران و استرآباد و آذربايجان واقع است از دولت تقاضا مىنمايد . هيئت دولت وقت پس از اطمينان از اينكه مساعدت در اين باب در موضوع رد كنترل مفيد است اولا دادن امتياز معادن آذربايجان را اعم از نفط يا غير آنكه در كابينهء سابق هم سابقه نداشته رد مىنمايد و بقيه يعنى امتيازات راجع به نواحيى كه امتياز نفط آنها سابقا داده شد براى مطالعات به كميتهء شوروى امتيازات رجوع مىنمايد . كميتهء مزبور كه اعضاء آن به امانت و بصيرت معروف [ اند ] پس از مطالعات دقيقه طرحى در مقابل طرحى كه خوشتاريا تقاضا كرده بود به دولت پيشنهاد مىنمايد . هيئت دولت همان طرح را در نظر گرفته پس از آنكه شرائط آن را با صرفه و صلاح مملكت موافق دانسته به تقاضا كنندهء امتياز تكليف نموده . خلاصه و اصول شرائط و ملاحظاتى كه در اين امتياز رعايت شده از اين قرار است ؛
شرايط مالى كه « ستارهء ايران » به عنوان غبن فاحش تلقى كرده است :
( ا ) صدى هيجده از منافع در اراضى دولتى ، صدى چهارده در اراضى غير دولتى به ضميمهء صدى چهار براى جبران خسارت صاحبان اراضى - ( ب ) جريبى يك تومان از كليهء اراضى كه عمليات معدنى در آنها مىشود - ( ج ) پانصد هزار فرانك طلاى نقد و پانصد هزار فرانك اسهام در موقع تأسيس شركت - ( ح ) پانصد تومان از هر اجارهء جزئى به اشخاص يا شركتهاى مختلفه - ( خ ) جرائم مقرره در موقع تخلف از شرايط . علاوه بر عايدات فوق و مطابق اسناد عليحده كه از صاحب امتياز گرفته شده مقرر است .
اولا حقوق دولت را از معادن نفط كه از كابينهء سابقه امتياز گرفته به ميزان جديد علاوه نمايد .
ثانيا از معادن تنكابن هم صدى 12 يا صدى 14 حقوق دولت را تأديه نمايد .
ثالثا صدى دو علاوه بر حقوق فوق براى كمك به تأسيسات معارف و مدارس ايران هر ساله كارسازى دارد .
شرائط ديگر - اولا در اين امتياز كليهء موادى كه محتاج اليه عموم است از قبيل نمك و سنگ گچ و آهك و غيره و همچنين طلا و نقره و ساير فلزات و احجار قيمتى كه ممكن است منبع ثروت گزاف براى مملكت بشود استثنا شده است . ثانيا - در اين امتياز هيچ
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4834
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٨٣٤