( وقتى كه نظر به حال پادشاه عثمانى عبد الحميد و امپراطور نيكلا مىنمائى محمّد على شاه و پادشاه پرتگال خيلى بهتر و محترمتر و آزادتر زندگانى مىكنند . )
مسئلهء كنترل پول ايران
مهمترين قضيه كه در سال لوىئيل موجب اشتغال فوق العادهء دولت و باعث گرفتارى افكار عمومى ايران گرديد مسئلهء كنترل بود كه خوشبختانه هيئت دولت با يك استقامت شايان تقديرى كه در سياست خارجى دورهء اخير ايران بىنظير بود به حل آن موفقيت حاصل كرد . سپس شرحى ميدهد كه كابينهء مستوفى الممالك پيشبينى كرد كه در اين جنگ ماليهء ايران گرفتار عسرت مىشود . لهذا پس از مذاكرات طولانى قرار شد ماهى دويست هزار تومان كه در بانكها از بابت مرابحهء قروض جمع مىشود بهطور « موراتوريوم » تا آخر جنگ به ماليهء دولت بدهند . لكن آنها به عوض دويست هزار تومان قران رايج ايران برات ليرهء لندن دادند از بيست و شش قران الى سه تومان . معلوم نيست اين توفير هم چه مىشود . در كابينهء سپهسالار و وزارت ماليه يمين الملك قرار شد كميسيونى براى نظارت اين پول تشكيل شود .
موراتوريوم « 1 »
در جلسهء 14 ثور 1334 هيئت وزرا كميسيونى را رأى دادند كه در تحت رياست رئيس گمرك بلژيكى و دو نفر ايرانى و دو نفر از دولتين باشد . فقط نظارت در اين تنخواه موراتوريوم داشته باشند . پس از آن مسئلهء توسعهء اختيارات كميسيون مزبور مطرح گرديد و بالاخره سپهسالار اعظم شخصا ورقه را امضاء كرد كه به موجب آن ورقه اختيارات ذيل به كميسيون سابق داده شد . رسيدگى و تصويب كليهء مخارج مملكتى ، ترتيب بودجهء عايدات و مصارف ، وضع مالياتهاى جديد ، تجديدنظر در كليهء مالياتها اعم از مستقيم و غيرمستقيم ، تفتيش و نظارت در كليهء منابع عايدات حتى عايدات بلديهها و موقوفات و تأسيسات خيريه ، تصويب و تجديدنظر در احكام دولتى راجع به عزل و نصب مأمورين دواير ماليه ، علاوه بر اين در ورقهء مزبور تشكيل يك قوهء يازده هزار نفرى در ايالات شمال از روس در جنوب به همين عده از انگليس از طرف سپهسالار تصويب شده بود كه مخارج اين قوه در مدت جنگ به عهدهء خود آنها و در آتيه تعيين محل آن با كميسيون باشد .
هامش
( 1 ) -Moratorium .استمهال - تعليق