مخصوصا از اين جهت كه تمام فرماندهان قشون حتى خود گراندوك نيكلا نيكلايويچ اين نكته را در تلگرافات خود متذكر شده بودند . تلگراف پرنس مزبور به نيكلاى دوم خيلى تأثير نمود . روز خبردار شديم كه شاه تلگرافى در خصوص استعفاى خويش و تحميل تاج و تخت به پسرش الكسى مسوده نموده است . ولى اين مساعدت و گذشت پادشاه نيز به موقع نرسيد و اصلا ديگر لزومى براى مخابرهء تلگراف باقى نمانده [ بود ] زيرا از پطروگراد اطلاع دادند كه كوچكوف عضو دولت موقتى و شولكين عضو كميتهء اجرائيه دوماى دولتى بهسمت پسكوف عازم شدند .
در ساعت ده بعد از ظهر دوم مارت مأمورين دوماى دولتى به پسكوف آمدند . جمعى كه در ايستگاه جمع شده بودند آنها را با هلهله و هورا ملاقات كردند . مأمورين به نزد تزار آمدند . از مذاكرات ايشان با امپراطور مطلع نشديم . همينقدر بعد از آن دانستيم كه تزار از طرف خود و پسرش استعفا نمود و تاج و تخت را به برادرش محول كرده است . چون لازم بود هنگام وقوع اين تصميم تاريخى يك نفر شاهد و گواه باشد ملازمين دربار اصرار كردند ژنرال ماژر ناربشكين حاضر باشد . مأموين رفتند . امپراطور مستعفى لازم بود كه تصميمى اتخاذ نمايد چه كار مىبايستى بكند . به كجا برود . بالاخره قرار شد كه بهتر و بىخطرتر است كه باز هم به اردوگاه حركت كند . در روزهاى اول سكناى او در كيلوف بود . تزار در چهارم مارت از تمام نوشتهجات و عرايض امتناع جسته و در خانهء حاكم عزلت اختيار كرد . بنا به مطالبهء ژنرال الكيسف نيكلا به فردريكس و بيكوف فرمان داد كه از اردو خارج شوند زيرا كه صاحبمنصبان اردو از اين دو غلام بسيار نزديك پادشاه دل پردردى داشتند . در همان روز مادر نيكلا به اردو آمد . تزار خيلى از ملاقات او خوشوقت شده و قسمت عمدهء روز را به مصاحبت او گذرانيد . زندگانى دربارى بهطور معمول مىگذشت . ناهار را تزار نزد مادرش تناول مىكرد و شام مادرش مهمان او بود .
شام بسيار ساده بود و كسى را دعوت نمىكردند . از مشاورهء نيكلا و مادرش كسى اطلاع ندارد . در 5 و 6 مارت از نزديكان تزار چند نفر به نزدش آمدند . در هفتم مارت خبر فرمان دولت موقتى رسيد . در هشتم مارت گماشتگان دولت براى اجراى حكم مزبور وارد موكيلوف شدند . دولت موقتى در جلسهء هفتم مارت فرمان ذيل را صادر نمود :
1 - امپراطور مستعفى و زنش را توقيف نموده به تسارسكويه سلو بياورند .
2 - به جنرال آجودان الكسيف بسپارند كه براى حفظ امپراطور مقدارى قواى نظامى به اعضاى دوماى دولتى كه براى توقيف سلطان سابق فرستاده شدهاند واگذار نمايد .
3 - اعضاى دوما كه براى مشايعت امپراطور از موليكوف به تسارسكويه سلو فرستاده مىشوند راپرت اجراى فرمان را اطلاع دهند .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4779
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٧٧٩