لكههاى اثرات بحران اخير را از دامن آلودهء خود پاك نمايند . بالاخره ما به اطمينان و اعتمادى كه به نيت پاك و طينت بىآلايش آقاى مستوفى الممالك داشتيم قطع داشتيم تا يك اندازه احساسات عامه و تمايلات جمعيت را براى تكيهگاه خودشان هم كه باشد مورد توجه قرار داده كابينهء خود را از عناصرى تشكيل خواهند داد كه لااقل به ايرانيت علاقهمند بوده به سابقههاى تاريك و خيانت به وطن در ميان عام معرفى نشده باشند .
از طرفى همان اندازه كه نسبت به شخص رئيس الوزرا مطمئن بوديم به همان نسبت نمىتوانستيم خود را اميدوار نمائيم كه با تلقينات و تلاشهاى ليدرهاى دمكرات و آزاد نگذاردن آنها رئيس الوزراء را در انتخاب هيئت دولت موفق به يك كابينه كه موافق با مصالح مملكت و مساعد با خواهشات جماعت باشد خواهيم داشت . بلى وثوق الدوله در كابينهء تشكيل دادهء فراكسيون دمكرات عضويت پيدا كرد و در مجلس شوراى ملى معرفى شد و از طرف نمايندگان ملت كه تأمين مصالح عمومى را با قيد قسم به عهده گرفتهاند مخالفتى ابراز نشد . ليدرهاى دمكرات يعنى آن عناصرى كه غير از خود كسى را طرفدار آزادى و هواخواه ايران نمىدانند و در روز استيضاح آن حرارتهاى عوامفريب را از خود بروز دادند .
روز چهارشنبه وثوق الدوله وزير ماليه حسن قبول پذيرفت . ما بعضى از سردستههاى دمكرات را خوب مىشناسيم و به حالات و روحيهء آنها خوب اطلاع داريم . نگاشتن اين جملات براى آن است كه عناصر بيطرف و طرفداران سعادت و استقلال ايران و رنجبران بيچاره كه به اميد حمايت طرفداران دروغى خود در بيابان عرق مىريزند تذكر بدهيم كه در اين پيشآمدها منصفانه قضاوت نمايند . پس از سقوط كابينهء عين الدوله و حدوث بحران با حصول اطلاعات عميقه مطمئنا مىدانستيم كه وثوق الدوله و رفقاى او در كابينهء آينده عضو بوده و باقيماندهء هستى ما از ميان خواهد رفت . وثوق الدوله در خيانت به وطن و بدخواهى ايران ضرب المثل است و كمتر كسى است كه او را نشناسد . بلى وثوق الدوله در مدت وزارت خارجهء خود خيانتى نبود كه نسبت به ملت و مملكت مرتكب نشد .
هنوز نطق بىشرمانهء او كه آذربايجان را عضو فاسد ايران و قابل قطع دانست از خاطرهها محو نشده . هنوز مركب امضا امتيازنامهها و مقاولات نامههائى كه به اجانب داده خشك نگرديده . وثوق الدوله بود كه وسايل التيماتوم معروف روس را فراهم كرد ( چرا شوستر نكرد ) . وثوق الدوله بود كه معاهدهء 1907 را تصديق نمود . وثوق الدوله بود كه براى منافع شخصى خود خون شهداى آذربايجان و گيلان را به گردن گرفت . وثوق الدوله بود كه آزادىخواهان را تبعيد كرد .
اگر فراموش نكرده باشيم در آخرين دقايق حيات مشروطيت دوم همين ليدرهاى
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4629
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٦٢٩