سلوك را با رعايا و با مأمورين ما دارند ، چنانچه به رأى العين مشاهده كردم ملاهاى دهات براى سلامتى امپراطور دعا مىكردند و احساسات صميمانهء خويش را نسبت به دولت روس در مقابل مأمورين ديپلوماسى ما ابراز و اظهار مىنمودند . 21 دسامبر .
تفليسكى ليتوگ .
( پايان مقاله )
پنجشنبه 27 ربيع الثانى ، نهم حوت - ديشب هم برف زيادى آمد لكن امروز آفتاب شد .
يك ذرع همهجا برف است . زواركيها تا عصر در اين كوهها دويدند فقط شش قطعه كبك گرفته شد .
مكتوبات طهران - نامهء عز الدوله
دستخط حضرت و الا تمام شخصى بود . فقط يك جملهء آنكه تازگى دارد مىنويسند .
« گفتند حيدر قلى خان از آتان زنى گرفته است تفصيل را بنويس . اگر دختر آتانى و كينهخوازى خوبى خوش تركيبى باشد بد نيست براى خدمتگذارى بفرستى ، باعث امتنان است ، اقلا يك صحبت و لغات الموتى را بشنويم به شرط آنكه خوب باشد و شانزده هيجده ساله باشد . بچهء نادان و بىشعور نباشد . اقلا هفده يا هيجده . از گازرخان يا اتان ، به رأى صواب شماست . »
ما شاء اللّه حضرت و الا نزديك به هفتاد و چهار سال دارند ، پنج تا صيغه هم دارند كه سه تاى آن جوان هم هستند . الموتى هم دارند ، باز زن آتانى مىخواهند كه لغات الموتى بشنوند . وقتى من اين دستخط را قرائت مىكردم كه جنازهء بيچاره حيدر قلى خان را از پشتهء بالاروچ بالا مىبردند . در الموت از كينهخواز كه حضرت و الا مرقوم فرمودهاند جائى كثيفتر و بدتر نيست .
رقعهء حاجى آقا افخم الدوله
اما در باب پلتيك . درست مرقوم داشته بوديد در صورتى كه آنطور كه خيال كردهايد باشد و فقط مجاهدين باشند . ولى مسئلهء ايران و مشرق زمين بالا گرفته ، يكى از ممالك عمده كه در اين جنگ اهميت دارد و بيشتر خواهد داشت ايران است . رفتن قشون روس و تخليهء مجاهد اهميتى ندارد . روسها هر جا كه هستند مال آنهاست . همينقدر كه خارج شدند باز برضد آنهاست . عجالتا جنگ سخت در كنگاور است . قشون عثمانى هم آمده ، صاحبمنصبان آلمانى هستند . به قول خود روسها مىگويند گردنهء بيد سرخ را گرفتيم با هزار و دويست نفر مقتول ، سه هزار نفر مجروح . آنچه شهرت دارد مىگويند بمب و