اوضاع ايران
اما روزنامهجات : نوحهسرائى زياد براى نرسيدن حقوق ژاندارمرى ، لاف و گزاف زياد در خصوص جنبش اهالى فارس و تمناى خيلى زياد از دولت انگليس كه خوب است دولت اگر صلح مىكند اول خونبهاى مقتولين را بگيرد ، بعد اقلا صد ده و بيست به گمرك فارس علاوه كند چه و چه كه هرگز ممكن نيست . بعد حكايات جنگ بوشهر .
جنگهاى آذربايجان ، جنگ كاشان ، جنگ و غارت خمسه ، كرمانشاه ، كردستان ، قاين ، سيستان ، لرستان ، بروجرد كه همه را من نمىتوانم بنويسم . اگر در فرونتهاى اروپا در چند نقطه جنگ است در ايران همهجا فرونت جنگ شده . مقصود آلمانها از اغتشاش ايران فقط اين بود و هست كه يك عده قشون دولتين را در اينجا معطل نمايند و نايل به آن شدهاند . بر فرض اينكه ما را داخل جنگ هم مىكردند جز اين مقصودى نداشتند ، براى آنكه يقين است ما نمىتوانستيم قفقازيه را بگيريم يا هندوستان را تصرف كنيم . فقط يك عده قشون آنها را معطل مىكرديم . حالا هم كه معطل كردهايم . از عثمانى هم همين انتظار را داشت كه يك كرور قشون و چندين فروند كشتى انگليس و فرانسه را معطل كند كه به صحراى جنگ و مقابل خودش نروند ، و الّا عثمانى هم انگليس يا فرانسه را نمىتوانست فتح كند . وعدهء مصر و جاهاى ديگر را هم كه به او مىداد خدعه و تزوير بود كه فريب بدهد .
مدح آلمان و قدح انگليس
با اين همه اغتشاشى كه در ايران راه انداختهاند روزنامههاى ما تمام مدح و ثناى آنهاست . مثل اوايل مشروطه كه آن همه ستايش از انگليس مىكردند . اين روزنامهها مىگردند در ساير روزنامههاى ممالك خارجه هر جا يك عيبى ، يك نقصى از قشون متفقين يا مملكت آنها يا عادات آنها پيدا مىكنند فورا ترجمه كرده در روزنامههاى خود درج مىكنند . هر كارى كه در آلمان بشود تمجيد و تعريف مىكنند و براى آن تفسير و توضيح مىدهند . همان كار كه در انگليس مىشود به زبان عيبجوئى و تقبيح مىنويسند .
براى مثل در آلمان زنها را در كارخانهجات جنگى بردهاند مىنويسند غيرت اهالى آلمان اينطور است كه زنها قبول خدمت كردند كه مردهايشان به جنگ برود . زنهاى آلمان بهترين زنهاى عالم هستند در اين موقع چه فعاليتى بروز دادند . تمام عالم از بروز اين غيرت و حميت در درياى حيرت و عجب فرورفتهاند . دو ستون روزنامه را مهملات جعل مىكنند . بعد از چندى در اخبار رويتر مىنويسد زنهاى انگليس بهجاى مردها