صفحات عربستان و لرستان تا بروجرد دست خوش رؤسا و سركردگان ايلات وحشى از خدا بىخبر آن سامان گشته . اگر در آذربايجان بوى آدميتى مىآيد اقلا پست و تلگرافى ، دادوستدى ، معامله و خريد و فروشى هست آنجا ابدا اينها وجود ندارد . تمام غارت است و چپاول و آدمكشى .
فارس و شيراز و كرمان و بلوچستان در تحت نفوذ انگليس و هيچ نظم و امنيتى ندارد مگر در كرسى آن ولايت فى الجمله آسايشى هست . مثلا اگر آدم ده تومان امروز بازار ببرد مىتواند بيست زرع چيت و چند زرع ماهوت بخرد كه در شهرهاى ديگران آن هم مقدور نيست .
خراسان به واسطهء استعمال شيره و ترياك از همهجا امنتر است و بايد ممنون آن افيون بود . ليكن مهاجرين روس چيزى نخواهد گذشت كه از استراباد و گرگان داخل آنجا هم شده يك مرتبه اين سه نقطه دچار يك انقلاب و اغتشاشى بشود كه جز مداخله مستقيم روس چاره نداشته باشد و از تمام اغتشاشات و بلايا حكايت اين مهاجرين عظيمتر است .
اصفهان و يزد و غيره هم در تحت اقتدار آقايان بختيارى است و به ايران دخلى ندارد .
مقالهء روزنامهء ارشاد
برويم سر ولاياتى كه على الظاهر در تحت نفوذ دولت و مركز واقع شده و وزراى فعال ما مسئول نظم و امنيت آن مىباشند . اينجا بايد مقالهء روزنامه « ارشاد » را قرائت كرد و مقايسه نمود حال ساير ولايات كه خود فرمانفرماى خود هستند . ارشاد شمارهء 554 - 20 ربيع الثانى .
حكام جديد - حكام قديم
« حكام قديم - حكام جديد . شدت تحير و كثرت تفكر در اوضاع جاريه و روش بعضى از حكام جابره با عدم توجه اولياء امور ما را مجبور مىسازد كه باز قلم را برداشته و ترتيب حكومتهاى استبدادى را به روى كاغذ آورده و با حال حكام حاضره مقايسه كرده و مثل گوش آشناى معروف « رحم اللّه النباش الاول » را به قارئين يادآورى نمائيم .
راستى اگر به ديدهء انصاف بنگريم و متعبدانه مسئلهء استبداد و مشروطه را نقطهء نظر قرار ندهيم تصديق مىكنيم كه حكام سابقه با همه نوع تعدى و تجافى و خودسرى و خودپسندى و شهوترانى نسبت به حكام حاضره و دورهء قانونى مصاب و بىگناهتر بودند . چون استدلال اين دعوى تا يك درجه خالى از اشكال نيست . لهذا ناچاريم كه