كتاب بىنمك
كتاب « هزار و يك كابوس » ترجمهء سعد الملك چيز مهملى بود و من مىبايست قبلا بدانم كتابى را كه سعد الملك بىنمك خنك ترجمه كند خريدارى و خواندنى نيست .
الكساندر دوماگويا سيصد و شصت مجلد از تاريخ رمان و غيره تأليف كرده . گمان مىكنم در ميان آنها از اين كتاب بىنمكتر ، بىمزهتر و دروغتر كتابى تأليف نكرده باشد كه سعد الملك ترجمه نموده است . اما تاورنيه اوايلش به درد امروز نمىخورد و بىفايده هم نوشته . ليكن بعد از آنكه شرح خطوط از پاريس تا اصفهان را نوشت به جاى مزه آن مىرسد كه از ايران و ايرانيها شرح مىدهد كه هنوز هم آن عادات و اخلاق باقى است كه ابدا محتاج ترجمه نبود . ترجمهء نظم الدوله است ، به تنخواه امير معارفپرور سردار اسعد چاپ شده . در ديباچه مدايح و ثناخوانى بسيار مىكند كه از حد تملق و چاپلوسى ما ايرانيها مقدارى اضافهتر [ ست ] و حال آنكه كتاب چاپ كرده و مىفروشد و مداخل مىكند كه همه روزه در تمام روى زمين معمول است و در خود طهران هم هر كتابفروش كارش همين است .
سواد سردار اسعد - چاپ كتاب
اين حاجى عليقلى خان سردار اسعد پدر ثانى مشروطه فرانسه مىداند اما نه به درجهء علمى . بىسواد و بىاطلاع هم نيست ، اما نه به آن پايه بتواند تصنيف يا تأليفى لايق بكند .
چون ميل دارد بيشاز آنچه مىداند از او تعريف حاليه و آتيه بكنند شغلش را اين قرار داده كه كتاب چاپ كند و در اوايل و اواخر آن مترجم تعريفات و تمجيدات از او بنويسد و به همهجا منتشر شود مايه مباهات و افتخار ابدى او گردد . حاليه از چشم هم نابينا شده و معالجات ايران و اروپ هم ثمر نكرد .
شب يلدا
سهشنبه 24 محرم الحرام ، اول درجهء جدى - هوا پس از برف يكى دو شب سرد كرد ، نصف يخچال را مملو از يخ كرديم . بعد ابر شد و برفها آب مىشود . ديشب كه شب چله بزرگ است ايرانيها معمول دارند هندوانه بخورند اين تهيه را نداشتيم . اتفاقا سليمان آفتابدرى محض گرفتن مبلغى پول و يك خروار غله يك دانه آورد كه ما فال فال كرده به همه چشانديم تا معمول ترك نشده باشد .