تجارتى در آن مملكت داشته باشند باز رهين منت و تابع فرمان آن خواهد بود كه به كمك و همراهى او مصدر امر سلطنتى شده عثمانى هم براى آنكه تبعيت خارجى آن در بين است به يك اندازه راضى مىشود و مسلمانهاى آنجا را تحريك نمىكنند و از اين پلتيك شكست فاحش به دول اتحاد مثلث وارد شد . از گفتگوهائى كه بين دول متحده بالكان مىشود چنان معلوم است كه جنگ تقسيم غنائم شديدتر و هولناكتر از تحصيل غنائم است ، زيرا در معاهدهء مخفى كه در به دو امر شده بود تقسيم اراضى متصرفه نسبت به عده قشون و تلفات قشون و مخارج قشون بود و به اين واسطه و به واسطهء آنكه دولت بلغار مملكت و شهر سيلزى را با قلعهء معتبر جنگى آن ناچار شده است كه حق السكوت به دولت رمانى بدهد . حالا كه آلبانى هم جدا شده ادعاى سهمى از ممالك متصرفه صربى و يونانى دارد و آنها به كلى منكر اين فقره هستند و براى معاهده سابق بيانات و تأويلات مىكنند صربى مىگويد من به واسطهء فشار اطريش و ايتاليا محروم شدم از بندرى در درياى ادرياتيك . يونانى مىگويد اگر نه كمك كشتىهاى جنگى من بود بلغارى مقاومت در مقابل كشتيهاى عثمانى نداشت چه و چه ( تا دول معظمه چه بگويند ) .
بارى چيزىكه خيلى مرا متأسف و متحير نمود اين است كه مىخوانم در ژانويهء 1913 كه دول بالكان خواستند در مقابل اتحاد مثلث و ائتلاف مثلث اتحادى از دول بالكان تشكيل بدهند به دولت عثمانى چندين مرتبه اظهار داشتند كه جنابعالى سرحلقهء اين اتحاد واقع شويد و كابينهء بىخير برباد ده عثمانى « ژون ترك » قبول اين مطلب را نكرد و بعد آن لجاجت را در باب طرابلس و جنگ ايتاليا نمود كه در به دو امر هرقدر ايتاليا التماس كرد كه چندين مليان ليره بگيريد رفع حوائج ديگر خود را بكنيد غرور و نخوت « ژون ترك » مانع شد و رد كرد . تا اينكه دول بالكان اتحادى بر ضد عثمانى كردند و سفير كبير اطريش به صدراعظم عثمانى محرمانه خبر داد كه بر ضد شما توطئه و دسيسه مىبينند باز از شدت غرور دست از جنگ بىمصرف بىفايدهء طرابلس نكشيده تا آن روزى كه عهدنامهء ايتاليا امضا شد صداى غريو توپ از ساير سرحدات عثمانى برخاست ، رسيد به آن مملكت آنچه نبايد برسد . زندهباد « ژون ترك » . زندهباد محمود شوكت پاشا . زندهباد انور بيك و نيازى بيك . اين هم حركت آخرشان كه ناظم پاشا را كشتند و شهر ادرنه را از دست دادند . چندين مليون پول مجددا خرج و چندين هزار نفر هم به كشتن دادند حالا خسارت جنگ هم بايد بدهند و الّا همانروز كامل پاشا قبول كرده بود اينها پيش نمىآمد . خلافت عثمانى هم در ادرنه باقى مانده بود خسارت جنگ هم نبود .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 3871
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٣٨٧١