سفارت عثمانى
رفتيم تا چهار راه مخبر الدوله . جمعيت در راه زياد بود كه همه مراجعت مىكردند كه از چند نفر آشنا پرسيديم گفتند كسى را نمىگذارند به سفارت برود . فكليها بودند كه با نهايت يأس و حرمان مراجعت مىكردند ، اما جرأت تكلم نداشتند . مردمان ديگر بودند كه از اين حركت مسرور بودند كه نمىگذارند كسى برود . درست قيافه و رؤيت هر دو طايفه معلوم بود .
دم چهارراه ژاندارمها ايستاده [ بودند ] و چون همهء مردم را مىشناسند هركس مىرسيد اگر از محترمين بود يا عمله و نوكرباب و كسبه پست ممانعت نداشت . اما آنچه طلبه ، فكلى و از آن قبيل بود مانع بود . ميرزا حسن برادر تقى آنجا بود . خانهء آرشاك خان اربابش همانجا است . صدا زدم جويا شدم گفت از بعد از ظهر اينها آمدهاند و دوبار فرش براى ارباب خودم مىآوردند ، به گمان آنكه سفارت مىبرند گرفته اداره برده بودند .
عقب آن آنجا رفتم . دو گارى چادر ، فرش ، ديگ و لوازم حضرات را آوردند و تا آنجا معلوم بود سيزده چهارده نفر هم از كسانى كه خارج شده بودند آوردند . پرسيدم چطور دستگير مىكنند گفت جمعى به لباس مبدل در سفارت و خيابان جنب آن دارند . هركس خارج شود آنها دنبال كرده به ژاندارمها اشاره مىكنند . اينها هم به يكديگر اشاره مىكنند . كمركش خيابان كه رسيد يك ژاندارم مچ دست او را گرفته و به ادارهء پليس مىبرد .
اينجا است كه عقل از حركت اين مردم حيران مىماند و نمىداند چه بنويسد . اولا تا هيجان و شورش عمومى نشود و در تمام مملكت نباشد از اين چند نفر كارى ساخته نيست . ثانيا شاه اگر اطمينان از روس و انگليس نداشت اينطور بىاحترامى به سفارت عثمانى نمىكرد و آنجا را محاصره نمىكرد . اگر اينها به اغواى آن دولت متحصن شدهاند چرا به سفارتخانهء خود آنها نرفتند كه « دولت در آن سرا و گشايش در آن در است . » اما يك چيز هست . اين دو دولت محيل بدذات خواسته باشند به مردم بفهمانند و حالى كنند جز ما كسى در ايران نفوذ ندارد داخل آدم نيست . اول گفتهاند به سفارت عثمانى برويد .
بعد تقويت از دولت كردند كه خير عثمانى غلط مىكند شما محاصره كنيد ، بگيريد ، بزنيد جواب عثمانى به عهدهء ما .
من آنچه تفكر مىكنم اين مسئلهء اخير به نظرم صحيح مىآيد و الّا چطور آن روزى كه به سفارت انگليس رفتند با وجود تصديق تمام سفرا دولت ايران جرأت بىاحترامى نكرد . يا همه روزه مردم به سفارت روس و انگليس رفته با خط اماننامهء جانى و مالى خارج مىشوند . اما به سفارت عثمانى اين توهين را مىكنند . مسئله مشكل است و حل