خانهء سيد على قمى هم كه خانهاش غارت شده آنجا هستند . بهتر ديدم خودم بيايم .
آن روز دوشنبه شيخ مىگفت مىگوئيد توپ خواهند بست من نمىفهمم . آخر در ميان اين مردم بىگناه هست ، تبعهء خارجه هست ، چطور مىشود . به جناب شيخ گفتيم ملاحظه فرموديد كه چطور شد ! با كمال وقار جواب دادند باز هم مىگويم خوب نشد . . . « 1 » اما كتمان نمىكنم كه آنها اول شليك كردند و بد كردند .
سرنوشت ديگران
ممتاز الدوله معلوم شد سفارت فرانسه رفته چون برادرش ممتاز السلطنه سفير [ در ] فرانسه است . تقىزاده و صديق حضرت سفارت انگليس [ رفتهاند ] يعنى از « انجمن آذربايجان » تقىزاده با كلاه فرنگى و كت بيرون آمده همه گمان كردهاند فرنگى است .
صنيع الدوله با مخبر الملك و حسنعلى خان و تمام كسانش بعد از واقعهء خانهء ظهير الدوله كه از دروغ به آنها گفتهاند يك ساعت ديگر خانهء شما را توپ مىبندند به سفارت ايتاليا كه شمران نرفته در خانهء آقاى ناظم الدوله قرب آنجا منزل دارد رفته [ اند . ] ليكن خبر آوردند شاه جمعى را فرستاده و مراجعت به خانهء خودش كرده . صنيع الدوله آنچه خواست اين فتنه را ساكت نمايد از او نپذيرفتند و مردود ملت هم شد .
آقا سيد محمد حكم شد با آقازادهگان دركه رفته از آنجا زودتر به هر سمت ميل دارد جلاى وطن كند . اما سيد عبد الله را با پسرش و دامادش برادر صدر العلما كه وكيل هم بود از سمت قزوين بردند با مستحفظ زياد . حالا كجا ببرند نمىدانم . اما من جاى شاه بودم اعلان عمومى مىكردم كسانى كه در اين مدت . . . دادهاند حاضر شوند . يك مجلس بسيار يا شكوهى از هر قبيل مردم تشكيل داده آن وقت روانهاش مىكردم . . . .
قانون نظامى
قانون نظامى در ورقهء بزرگ چاپ شده و همه جا به ديوار چسباندهاند . اجتماعات بدون اجازهء حكومت به كلى ممنوع [ است . ] دارندهء اسلحه دستگير [ مىشود ] مگر بليت از حاكم شهر داشته باشد . ساعت سه تمام دكاكين بايد بسته شود . حاكم نظامى شهر پلكنيك لياخف است . تمام پليس و سرباز شهر در تحت فرماندهى او است . ولايات ديگر هم در تحت حكام نظامى خواهد بود و اين قواعد آنجا هم جارى است .
شهر ساكت ، بازارها باز ، احدى اسمى از مشروطه يا مستبد نمىبرد . كانه ايام ناصر الدين شاه است ، بلكه باطنا از كشمكش انجمن و دادن پول و گرفتن بليط و رفتن پاى
هامش
( 1 ) - نقطهچين در اصل است .