كس مىداند . اما عقلاى مملكت ما اولا لفظ « مشروطه » را باعث علم ، ثروت ، آبادى و غيره غيره دانستند . باز ذلت شاه و قدرت خود را باعث همهچيز و همينقدر كه قوانين فرانسه يا دولت ديگر را ترجمه كرده و به صحهء شاه رسانيده چاپ كرده به مردم دادند تمام كارها درست و اصلاح مىشود . كسى نمىگويد اين قوانين بد است ، اما هر مادهاى موقعى داشت كه انتشار بدهند . نه آنكه يك مرتبه روى مردم را باز كرده مملكت را هر كه هركه و هرجومرج كنند . هركه ظلم مىكند مطابق قانون اساسى است ، هركه مال مردم را نمىدهد موافق اصل صد و دوم قانون اساسى است و قس على هذا . امروز در مملكت ما نمىشود گفت هيچ كس را بدون حكم محكمه به وزارتخانهاى حاضر كرد .
امروز نمىشود گفت داخل خانهء كسى نمىشود شد . امروز ممكن نيست چاپ كرد .
احدى را نمىشود مجبور به اقامت جائى يا تبعيد به جاى ديگر كرد ، صنيع حضرت را بايد به خانهاش رفت و گرفت . اقبال الدوله را زنجير كرده بيرون كرد . غير آن باشد همين است كه مىبينيم . يك سال و نيم است پدر مردم درآمده ، مايملك مردم رفته ، دادوستد بسته شده ، به چه اندازه آدم كشته شده ، به چه اندازه خسارت وارد گرديد . عثمانى و روس و انگليس هم دهان باز كرده مشغول بلعيدن ما هستند .
ديروز دربخانه بودم شاه با سفير روس دو ساعت تمام خلوت كرد و فقط يك نفر مترجم سفارت ثالث بود .
بارى افخم الدوله در قزوين عضو « انجمن مجاهدين » شده يك تومان قيمت بليت و ده تومان دخوليهء ساليانه داده است . در يك انجمن ديگر هم عضو شده . حالا مگر به قوت و قدرت آنها كارى صورت بدهد . من هم از طهران چند مكتوب براى اشرار الموت نوشته اطمينان دادم شما دست برداريد ما هم از تقصير شما مىگذريم . تا اين اندازه بس بود . حالا اين كاغذجات من اسباب تغير حاجى آقا نشود خوب است .
عميد الملك حسابى
چهارشنبه دهم - عيد اضحى و روز مبارك ميمونى است . صبح كه بيرون رفتم بنان همايون و ميرزا محمد حسين خان آمده بودند . ماشاء الله محمد حسين خان « 1 » از اغلب تربيتشدگان اروپ ما بهتر تحصيل كرده . الان هم به شدت مشغول است . جوانان ما رو به تربيت و تحصيل علماند . با وجود نداشتن مدارس و مكاتب و كتاب به زبان فارسى تا حال هم كه محصلين ما نتيجه از علم و تحصيل خود نبردهاند مگر انشاء الله منبعد ببرند .
هامش
( 1 ) - محمد حسين خان حسابى عميد الملك همشيرهزاده مؤلف ( مسعود سالور ) .