ندارند و خيلى خوب تربيت شدهاند . سابقا ميكادو كه پادشاه جپان باشد به چشم ديده نمىشد . در يك عمارتى بود و مردم او را مثل خدا مىدانستند و كارها با يك نفر وزير بود . ولى حالا مثل سلاطين فرنگ هميشه ديده مىشود و در مهمانيها هست و مجالس جهت كارها درست كرده قانونى جديد قرار گذاشته و مدارس و مكاتب زياد درست كرده و شاگردهاى خوب تربيت كرده كه خيلى از فرنگيها بهتر تربيت شدهاند .
از هر صنايع بلد هستند و كارخانهجات معمول داشته محتاج به يك فرنگى نيست .
كتابى كه در جپان ترجمه مىشود و تصنيف مىشود در شهرهاى عمدهء فرنگ به آن زيادى نوشته نمىشود . بارى در اين مدت كم خيلى بالا رفته است . مجلس وكلا دارد .
وزراء درست كرده است و همه كارها از روى قاعده و قانون است . ولى چين هيچ كارهاى مغرب زمين را قبول نكرده و خيلى بد مىداند آن كارها را . يا بايد به كلى وضع سلطنت را تغيير داد مثل فرنگ كرد ، يا بايد مثل چين هيچ كارهاى آنها را قبول نكرد . نه با چكمه روى زمين نشستن خوب است ، نه با قباى دراز و لبادهء بلند روى صندلى نشستن و غذا را در روى زمين با كارد و چنگال خوردن . اگر بنويسم شرح آن بىحد شود ، مثنوى هفتاد من كاغذ شود . ميرزا نظام افشار در كتاب دجاليه « 1 » و مقويم « 1 » خوب تشريح كرده است رجوع به آنجا شود . استغفر الله ربى و اتوب اليه .
عيد غدير
سهشنبه 18 ذىحجه - عيد غدير مخصوص به شيعه است و از عيدهاى بزرگ ملتى است . صبح ميرزا على اصغر خان از شهر آمد . من سلام نرفتم . حضرت و الا تشريف بردند . پوشيدن لباس نظام خيلى در اين هواى گرم زحمت دارد . لهذا نرفتن را اصلح دانستم . دو ساعت از ظهر رفته حضرت و الا تشريف آوردند . تازهاى نبوده .
عصر به گردش باغ بالا و زمينها گذشت . شب منزل محمد حسن ميرزا رفتيم . صحبت زياد شد . فردا اعليحضرت به شهرستانك تشريف خواهند برد و تا ده پانزدهم محرم اقامت خواهند داشت .
پنجشنبه 20 ذيحجه - دو ساعت به غروب مانده با تولوى خان پياده طرف اسدآباد امام جمعه رفتيم . هشت نه بلدرچين بلند شد ، دو سه تير هم انداختيم نخورد . توله شاد بسيار خوب گردش مىكند . اين توله مال تولوى خان است . ماهرخهاى زياد امروز داد .
حضرت و الا هم سواره تشريف آوردند . به يك خرگوش توله شاد ماهرخ داد . خيلى تماشا داشت . بعد از دو مرتبه حمله كردن خرگوش كوچكى بلند شد . يك تير من و يك تير تولوى خان انداختيم . هيچ يك نخورد . توله استاپ هم بود . هردو عقب كردند .
ما هم پياده همراهى كرديم . قدرى كه خرگوش رفت توله استاپ گرفت . خيلى قشنگ
هامش
( 1 ) - دو نوشته است از ميرزا نظام افشار . مقويم معروف است و چاپ شده . دجاليه شناخته و ديده نشد .