عثمان گلشهرى ( به تصحيح ولدى چلبى و كليسلى رفعت در 1342 در استانبول ) ؛ ترجمهء آلمانى آن از گراف
K . H . Graf
( ينا
Jena
1850 ) ترجمهء فرانسوى آن از دفرمرى ( در 1859 ) و از باربيه دومينار ( در 1880 در پاريس ) است .
سودى فوق الذكر شرحى نيز بر بوستان دارد كه نگارنده نديده است ( براى اين شرح و شروح ديگر ن ك كشف الظنون ج 1 ستون 204 ) و نيز براى ترجمهها و شرحهاى ديگر گلستان و بوستان ن ك اته ص 173 .
ترجمهء انگليسى بدايع از كينگ
L . W . King
همراه با متن آن در 1925 در برلين منتشر شده است ؛ همچنانكه شخص اخير الذكر طيبات را در 1919 - 21 در كلكته و ترجمهء انگليسى آن را در 1926 در لندن منتشر كرده است . منتخباتى از اشعار سعدى را نيز روكرت
von F . Rockert
در 1893 در برلين منتشر كرده كه حاوى 16 ص مقدمه و 172 ص ترجمهء اشعار سعديست . همو ترجمهيى از بوستان را با مقدمهء پرتش
L . C . W . Pertsch
در 1882 در ليبزيگ منتشر كرده است . پندنامهء سعدى نيز همراه با ترجمهء انگليسى آن به وسيلهء ولاستون
A . N . Wollaston
در 1906 در لندن و ترجمهء روسى آن از ليپسكروف
Lipskerov
در 1954 در استالين آباد چاپ شده است .
ص 213 - سعدى در مقام معلم اخلاق هنگامى ارزش واقعى خود را نشان مىدهد كه نه تنها مكان ، بلكه زمان نيز درنظر گرفته شود . سعدى نمايندهء طرز تفكر برجستهترين روشنفكران طبقهء متوسط شهر نشين در نخستين مراحل تكاملى اين طبقه است ( دورهيى كه از سدهء 2 هجرى رشد خود را به سرعت آغاز كرد ، ولى از نيمهء دوم سدهء 5 از رشد و پيشرفت بازماند و حوادث پياپى از قبيل توسعهء نظام اقطاع ، ويرانى و تاراج پياپى شهرها ، كوچاندن و كشتار صنعتگران و عوارض ناشى از آنها از علل اين ركود بود . حال آنكه اين رشد و پيشرفت در اروپاى باخترى از سدهء 13 م همچنان ادامه يافت تا به مراحل بعدى تكامل خود رسيد . )
يكى از تجليات اخلاقى طبقهء متوسط شهر نشين در مرحلهء آغاز تكامل خويش گرايش به مكتب انسان دوستى يا مردم گرايى
Humanism
است ( كه دانته و پترارك