افزوده هركجا از آثورى و ارامنهگير مىآورد تلافى مىنمود . مأمورين دولت هم از قبيل اعتماد الدوله و سردار فاتح برادر ممتاز الدوله براى خوشنودى روسها و ارامنه اسمعيل آقا و اكراد را در پيشگاه دولت مقصّر و ياغى قلمداد مىنمودند و اسمعيل آقا را مأيوس از دولت كرده با دشمنى روسها و ارامنه متصل در جنگ و گريز بود .
در اين موقع اين بنده را كه محمد صادق ميرزاى معز الدوله هستم مأمور و حاكم اروميه و سلدوز كردند . هرچه پيشنهاد نمودم در اين موقع كه سى چهل هزار قشون روس و مسلح كردن روسها ارامنه و آثوريها را كه دولت ايران هم بىطرف است يك استعداد كافى بدهيد تا بتواند جلوگيرى از قتل و غارت مسلمان و ارمنى داخلهء خودمان را بكنم اولياى امور تبريز يا نخواستند و يا نتوانستند ، همراهى نكرده بيش از پنجاه نفر قزاق و پنجاه سوار قراجهداغى ندادند و عنوانشان [ اين بود ] كه در اروميه صاحبمنصب روس رفته كه يك هزار و پانصد نفر قزاق بگيرد و به زودى تشكيلات خواهد داد و شما هم حتى المقدور حفظ بىطرفى دولت را بنمائيد و از بىنظمى داخله جلوگيرى كنيد .
مقصود از نگارش اين تاريخچه تفصيل اعمال اسمعيل آقا است ، و الا اگر بخواهد از جزئى كلى ترتيبات و خيانتهاى مأمورين را بنويسد بايد كتاب مفصلى بنويسد .
در اين موقع كه به اروميه وارد شده سركردهها و امرا و رؤساى ارامنه و آثورى را در مجالس متعدده خواسته كه با نصيحت و اندرز بين مسلمان و ارامنه را اصلاحى بدهد كه طرفين از گذشتهها صرفنظر نمايند و حفظ بىطرفى دولت را بنمايند . الحق در اين اقدام من هم مسيو سنطاق قنسول فرانسه كه رئيس ميسيون روحانى « 1 » فرانسهها در اروميه بود كمال مساعدت و همراهى را در خيال اصلاح من داشت .
بعد از چندين مجلس كه با سردار اعظم السلطنه و حاجى نظم السلطنه و فتح السلطنه و ساير رؤساى ارامنه و امراى تومان اروميه تا يك درجه كار نزديك به اصلاح بود اين اقدام منافى با حالات روسها بود با بنده طرفيت كرده و مانع خيالات من شدند .
هامش
( 1 ) . اصل : روهانى