اولا در باب اسرا آنچه فرمايش دولت عليّه بود محض صدق است . ولى بيع و شراى آنها از جملهء مخترعات من و آباء و اجداد من نيست ، بلكه علماء ماسلف از قديم الايّام چنين فتوى داده و عوام النّاس معمول داشتهاند . مشكل مىنمايد كه به اين زودى اين كار صورت انجام پذيرد . بايد علماء ايران و تركستان باهم نشسته اظهار حقّ و تحقيق مسئله نمايند تا اين فقره از ميان مرتفع شود . ترتيب اين قياس و تمهيد اين اساس در دوستى ممتنع است . زيرا كه چنين مجلسى اتفاق نخواهد افتاد كه حاوى اين مراتب باشد .
بنده عرض كردم كه گويا از غايت ظهور اين مسئله محتاج به انعقاد و اجتماع نباشد كه فرقهء « 1 » ناجيهء اسلام از يكديگر اسير و قتيل نمايند و همديگر را بيع و شرى نمايند . از دين و آيين گذشته از انصاف و عدالت دور است . بنده اگرچه مرد عامى و نوكر هستم اگر سركار امير علماى بخارا را احضار فرمايند از عهدهء جواب آنها بر خواهم آمد .
سركار امير فرمودند فلانى اولا اينجا تركستان است و تمهيد اين مقدّمات مشكل است . ثانيا با علما [ 17 الف ] مكالمه كردن و حرف زدن اشكال دارد . از اين خيال اهالى اين حدود را نمىتوان منع و ردّ نمود . و ليكن به مرور دهور انشاء الله الرحمن پس از آنكه اتحاد فيما بين ما و دولت عليّه ايران مستحكم شد و آميزش و عبور و مرور روى به تزايد نهاد اين امر صورت خواهد گرفت . عادت چندين ساله را نمىتوان به اندك زمان تغيير و تبديل داد . از روزى كه شما از جانب اولياى دولت عليّه اين تمنّا را از ما نموديد ما هم به تمهيد اين كار اقدام نموده به اطراف و اكناف ممالك خود مرقوم خواهيم داشت كه بعد اليوم پيرامون اين حركت نگرديده بندگان خدا را كه به قيد اسلام مقيّداند در معرض بيع و شرى در نياورند .
اما جواب مرو ، اينكه طوايف ساروق و سالور و تكه اجماع كردند كه حاكم از خان ارگنج كه محمد نياز باى باشد با هزار و دويست نفر به قتل رسانيدند ، خود خان ارگنج با ما بناى مخالفت گذاشت . در وقتى كه من بر سر خوقند رفته بودم به ولايت من آمده احدى از لشكر ما در بخارا و صفحاتش نمانده بود . چهار جوى را محاصره نموده به قدر چهل هزار خانوار را كوچانيده [ 17 ب ] برد . هنگامى بود كه ما امروز و فردا خوقند را مىگرفتيم . بالوصول اين خبر برگشته به ايلغار خود را به چهار جوى
هامش
( 1 ) . اصل : فقره