در اين دو سه روز 17 و 18 در حقيقت شهر طهران محصور شده دولتيها باز از خواب [ بيدار ] نشده و سر اصلاح پيدا نكردند . به تمام نقاط حولوحوش از رجّاله كه اسلحه داده بودند بهعنوان محافظت روانه كردند . چرچيل و بارنوسكى از طرف سفارت انگليس و روس رفتند حسنآباد سردار اسعد را ملاقات كرد حرف اصلاح زدند . جواب شافى شنيدند و نيز قونسول روس را پيش سپهدار فرستادند جواب شنيدند . مجددا خواستند او را پيش سپهدار بفرستند عذر آورد .
در اين چند روزه حال طهران خيلى منقلب ، شاه در سلطنتآباد مشغول تهيّهء قورخانه [ بود ] و در شهر اجامر و اوباش را به توسط صنيع حضرت اسلحه داده به هرزگى مشغول شدند و رفتند مسجد سپهسالار و بهارستان را سنگر كرده . روز 20 جواد نام عكاس را بدون گناه درب بهارستان به ضرب گلوله مقتول نمودند . هرجومرج غريبى [ است ] و شاه [ در ] بازى عجيبى واقع شد .
از طرف ديگر روسها بهعنوان حفظ اتباع خود عدهاى سالدات و قزاق وارد انزلى و غازيان نمودند . در اين چند روز - 22 و غيره - اردوى دولتى كه سابق به كاشان رفته بودند مراجعت كرده در بين راه تمام دهات مردم را غارت نمودند . و در نازآباد قشون دولتى با ملتيها زد و خورد كرده بر دولتيها شكست وارد آمد .
در 20 و 21 تا 23 جمدى الاخره در شاهآباد ميانهء اين دو فرقه نزاع سختى واقع گرديد و به واسطهء سردار مفخم بختيارى كه ضد سردار اسعد بود و توپ و مسلسل [ داشت ] فشار تامى بر اردوى ملت وارد آورد .
شب 24 سردار اسعد و سپهدار چنان ديدند كه از سواران بختيارى پانصد نفر و از مجاهدين قريب « 1 » انتخاب كرده شبانه ايلغار به سمت طهران حركت نمودند . اول آفتاب از دروازهء بهجتآباد وارد شهر طهران گرديده ، بهارستان را مركز قرار داده به تنظيم شهر و تسخير ميدان توپخانه و قزاقخانه پرداختند . قزاق و پولكنيك در ميدان مشق و قزاقخانه به حفظ و حراست پرداخته ميانه جنگ درگرفت و تا اول صبح 25 مجاهدين به ضرب نارنجك با قزاقها نزاع نمودند .
همينطور روز ديگر از قصر قجر و از ميدان مشق و از دروازهء دوشانتپه بناى شليك توپ بود و از طرفى ديگر سوار اصانلو و شيخ محمود ورامينى و سرباز
هامش
( 1 ) . مقدار نوشته نشده .