هر ظلم و تعدى كه از ظلمه بر عجزه رسيده بود ، حكم به پرسش آن نافذ گشت . رعايا در ظلمات ظلم به سرچشمهء حيات رسيدند و خلايق در مهد امن و امان آرميدند . ( شعر « 1 » :
خديو جم آيين عالممدار * بر آراست از عدل و داد آن ديار
سزاوار احسان كسى را كه ديد * سر قدر سودش به عرش مجيد
بسى گشت پرگار گردون مدار * كه حق يافت در مركز خود قرار
درم را به دورش عيار دگر * زمانش گرفت اعتبار دگر
به دورش گذشت از ستم آسمان * زمين خفته در مهد امن و امان
ز بس ايمنى عالم آباد كرد * كمان را ز بند زه آزاد كرد
به دوران او تيغ مصرى علم * چو يوسف گرفتار زندان غم
ز بىطعمگى خورده خون مرغ تير * چو سيمرغ در قاف تركش اسير ) « 2 »
بلدهء فاخرهء « 3 » قزوين كه هميشه دار السلطنهء آبا و اجداد آن خسرو با تمكين بود ، از نزول موكب همايون همچو بهشت برين گشت . الحمد للّه على افضاله قد رجع الحق على مكانه . آنگاه خاطر آفتاب تنوير و ضمير منير برجيس تأثير به انتظام احوال طبقات سادات عظام و طوايف قضات اسلام و مشاهير علماى اعلام « 4 » و جماهير شعراى ايام و ارباب فضل و كمال پرداخت . نظم « 5 » :
شاهى كه بهر زيور دين گوهرى چو او « 6 » * ظاهر نگشت در صدف لطف كردگار
بر « 7 » عكس خاطرش گهر علم را فروغ * بر قطب همتش فلك شرع را مدار
بعد از دو روز كه آن خسرو عالم افروز كوفت راه انداخته ، چون فصل خريف و خزان بود ، ميل سير خيابان « 8 » و باغ سعادتآباد فرمود . نظم « 9 » :
خزان چون درآمد به تاراج باغ * ز باد خزان مرد گلزار باغ
بنفشه قد خويش درهم كشيد * ز سر تا به رخ نيل ماتم كشيد
خزان بس كه بر لاله بيداد كرد * فكند از سرش افسر و داد كرد
بر افتاد گل از نهال مراد * شدش خرمن « 10 » زندگانى به باد
به فصل چنين شاه اقليم بخش * به آهنگ آن باغ خود را ندرخش
باغى كه به اعتدال هوا و فضاى « 11 » جانفزا « 12 » و لطافت اشجار و آبهاى « 13 » روان كه
« جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ »
« 14 » كلامى است در ذكر آن ، عمارات عاليش چون اطباق افلاك نمايان . نظم « 15 » :
هامش
( 1 ) - م : ندارد
( 2 ) - ن : بين الهلالين را ندارد
( 3 ) - ب ، م ، ن : بلدهء طاهره فاخره
( 4 ) - ب ، م ، ن : علام
( 5 ) - ن : بيت . م : ندارد
( 6 ) - نسخهها : جوار
( 7 ) - ب ، م ، ن : در
( 8 ) - ن : باغ و خيابان
( 9 ) - ن : بيت . م : ندارد
( 10 ) - م : خرمنى زندگانى
( 11 ) - ب : فظاى . ن : فزاى
( 12 ) - ب : جانفزا صحرا
( 13 ) - م ، ن : انهار و انكه
( 14 ) - سوره 48 - آيه 18
( 15 ) - ن : بيت . ب : شعر