وزيرى ، آقاى بيات پس از ملاحظهء اين احوال بتهران معاودت كرد « 1 » .
از اقدامات اوليهء محلى موافقت سرتيپ درخشانى فرمانده لشگر آذربايجان با قرارداد ذيل بود با جعفر پيشهورى :
1 - هيچيك از افراد پادگان نبايد تا دستور ثانوى از سربازخانه خارج شود .
2 - كليهء تسليحات بايد در انبارى جمعآورى شود .
3 - هريك از افسران مايل باشند مىتوانند بموطن خود بروند .
4 - هريك از افسران بخواهند در ارتش ملى آذربايجان خدمت نمايند پس از انجام مراسم تحليف به خدمت پذيرفته خواهند شد .
روز جمعه 23 آذر عدهاى كه براى تقويت پادگان آذربايجان در شريفآباد قزوين معطل بودند پس از وصول خبر تسليم پادگان تبريز بتهران عودت نمودند .
رأى عجيب
دكتر مصدق راجع بخودمختارى آذربايجان اظهار داشت من نمىگويم مملكت ما مثل كشور سويس يا ايالات متحدهء امريكا است ولى اين امر مستلزم رفراندوم است و قانون اساسى ما اجازهء تشكيل چنين دولتى را نميدهد اگر ملت رأى داد كه مملكت ما هم مثل سويس و ايالات متحدهء امريكا فدرالى باشد آنوقت تشكيل دولت آذربايجان مانعى ندارد ، من مخالف با دولت فدرال نيستم ولى هر تغييرى كه در قانون اساسى ما وارد شود بايد با رفراندوم باشد .
آن روز كه سويس يا امريكا رژيم فدرالى « 2 » قبول كردند خودشان حاكم بودند و معنى فدرال ار مىفهميدند .
اوقاتى كه در برلن بودم انجمن بلدى شارلتن بورگ آرزو ميكرد جزء انجمن شهرى برلن باشد و برلن قبول نميكرد . چه عايدات شهرى شارلتن بورگ كافى نبود نوبت ديگر كه به برلن رفتم شارلتن بورگ بقدرى آباد شده بود كه برلن ميخواست شريك انجمن شارلتن بورگ باشد .
دوم دىماه وزير دارائى لايحهاى براى ايجاد بانك صنعتى و لوايحى براى تقسيم خالصجات ، تأمين زندگى كارمندان دولت و تفكيك كارمندان درست از نادرست تقديم مجلس كرد . بانك صنعتى بجا ، تأمين زندگى كارمندان لازم است ، خدا كند مجلسى نصيبمان بشود كه با تفكيك درست از نادرست موافقت كند ، مجلس كنونى آن مجلس نيست به همين جهت لايحه زير زانو رفت و اين لايحه بهترين لوايح بود كه بمجلس پيشنهاد شد . اين پيشنهاد نشان ميدهد كه كابينهء حكيمى ميخواست به درد كار برسد مجلس نمى -
هامش
( 1 ) - شفق در وصف آذربايجان از اشعار عبد الرحيم طالباف دو شعر خواند :گردهم شرح من از جور و فساد وطنم * سوزد از آتش دل نامه و بر لب سخنم
بخدائى كه برافراشته اين چرخ كبود * شرمم از گفتهء خود آيد و از خويشتنم( 2 ) - رژيم فدرالى دلالت به اتفاق حقيقى ندارد بلكه نوعى نفاق سبب بوده است ، در اتفاق كامل تجزيهء مملكت مصلحتى ندارد ديديم كه در رفراندوم سارشاهد از انگليس ضرورت پيدا كرد .
اگر ماجراجويان آذربايجان ميدانستند كه بىناظر اجراى اين امر ميسر است دنبال ميكردند ( كجائيم و چه ميگوئيم ) اشارهاى هم بلزوم انجمنهاى ايالتى و ولايتى كرده بودند درنتيجه دولت بهمهجا دستور لازم را فرستاد انشاء اللّه بر اشكالات نخواهد افزود . من در دو سفر به تبريز با انجمن كار كردهام و اشكالات را ميدانم شايد پس از تجارب چند ساله ملت آمادهتر شده باشد همچنين حكام . همان اغراض كه در مجلس شوراى ملى سبب كشمكش مىشود در انجمنها هم عامل است .
در انقلاب فرانسه هم از طرف روزنامهنگاران اين اظهار شد ، بارز در مجلس كنوانسيون گفت اين پيشنهاد خير رعيت نيست آسوده را به زحمت انداختن است كنوانسيون بمالكيت رأى داد .