كنفرانس سه نفرى در ادسا
در دههء آخر بهمن 1323 روزولت ، استالين و چرچيل در ادسا ملاقات كردند غرض آنكه بر سر ممالك اشغالى چه بياورند ، طيارهء حامل چند نفر اعوان چرچيل در درياى سياه به آب افتاد .
مصر بآلمان و ژاپن اعلان جنگ مىكند ( قدرى دير است ) ماهر پاشا رئيس الوزراء مقتول شد ميگويند دكتر شاخت براى مذاكرهء صلحى بسويس رفته است ( دير است )
23 فوريه تركيه هم به آلمان و ژاپن اعلان جنگ كرد ، سكوت و تماشا منطقىتر بود دكتر مصدق 13 اسفند پيشنهاد كرد كه مجلس پروندهء تدين را 15 روز به اختيار ايشان بگذارد پيشنهاد رد شد درنتيجه دكتر عصبانى شده گفت مجلس دزدگاه است و بيرون رفت ( طرفدار بيات است ) .
روز 15 اسفند طلاب دانشگاه او را روى دست بمجلس بردند شكل كار و هياهو سبب انديشهء پاسبانان مجلس شده چند تيرى به هوا انداختند بلاى جان رضاى خواجهنورى شد كه در ايوان منزل خود بود و فارغ از اين تاروپود .
مجلس چهاردهم گود زورخانه است ، مصدق و ميرزا سيد ضياء پهلوان ، هرروز در مجلس رعد و برق است در كابينه زلزله و در محيط طوفان ، حلقه « 1 » گرد ميآمد ، توده پهن مىشود نمايشات مستمر است ، بيرقها با نقش چكش و داس در اهتزاز است ، پرتقالفروشها بآرزوى چپاول در سوز و گداز ، عامه پريشان ، خواص سر بگريبان ، سخنى كه در بين نيست سامان ايران است .
آشوب غريبى در آذربايجان برپا است ، جاى پهلوى خالى است كه به نهيبى مجلس را رام و بمشتى بلواچى را آرام كند ، متأسفانه هنوز محتاج مشتيم تا بوده چنين بوده و تا هست چنين است .
5 تير 1324 مصدق در نطق گفت چهار سال از دورهء مشروطهء سوم ميگذرد مجلس براى بهبود حال ملت و مملكت چه كرده است ؟ نه دولتى مستقل روى كار آمد نه اصل مكافات و مجازات رعايت شد نه قانون انتخابات اصلاح ، نه هزينهء زندگى قرارى گرفت ( منظور از مشروطهء سوم دورهء پس از پهلوى است ) و حال آنكه در دورهء پهلوى فقط دولت مستقل داشتيم و هزينهء زندگى هم خللى نداشت ، اقتصاديات رونق گرفت . بلى ! مجلس گود زورخانه نبود و تو لنگ كابينه نميكردند .
بفروغى ايراد شد كه چرا مجلس 13 را ملغى نكرد و انتخابات فرمايشى را ابقا نمود ( با اين قانون انتخابات هر مجلسى فرمايشى است ) باز فرمايش دولت بر فرمايش ثروتمندان و آشوب - طلبان مزيت دارد كه آن انتظام مملكت ميخواهد « 2 » و اينان نميدانند چه ميخواهند .
كار اختلاس به جائى كشيده كه 109 ميليون اختلاس و سرقت هزار عدل قماش را اهميت نميدهند ( در دورهء پهلوى اين گونه معاملات كمتر ميشد ) چندين اعلام جرم در كميسيون دادگسترى زير زانو مانده .
مخارجى كه در موقع انتخاب مىشود و نقص قانون انتخاب است براى بدربردن عدلهاى قماش است در بر من چه گذشت ( خلاصهء احوال خودم ) گفتهام :
شك نبود زانكه اختلاس رواج است * شبهه هنوزم بود به شركت رندان
در مثل استى كه ديگ گويد با ديگ * روت سياه و سپايه گردد خندان
هامش
( 1 ) - حلقه حزب ميرزا سيد ضياء الدين است .
( 2 ) - در آلمان وقتى قيل و قال دموكراتها بسيار شد دولت يكى از فحول دموكرات را وزير ماليه كرد كه حساسترين وزارتخانهها است ، چندى گذشت آرزوها صورت نبست رفقا بوزير ماليه ايرادات كردند گفت بسيار فرق است از تختهء نطق حوزه تا صندلى وزارت ، آنچه آنجا گفته مىشود آرزو است اينجا پاى مصلحت در كار ميآيد و آرزوها خام است . قصهء 20 چوب را نوشتهام صفحهء 342 .