ايران نبوده بلكه بر عليه اقدامات ممكنهء آلمانيها بوده چنان كه دولت ايران حاضر براى اشتراك مساعى باشد علتى براى ادامهء خصومت نخواهد بود .
2 - دولت پادشاهى انگليس و دولت شوروى خواستار بعضى ضمانتها هستند حالا كه دولت مايل بانجام تقاضاهاى عادلهء آنها مىباشد :
الف - دولت ايران بايد امر نمايد قشون ايران بدون مقاومت از خط خانقين تا بندر ديلم عقبنشينى كند .
در شمال خراسان ، مازندران ، گيلان ، آذربايجان و كردستان تا حدود قزوين را از قشون خالى كنند و در تحت اشغال بگذارند « 1 » .
روس اطمينان ميدهد كه بر عليه ملت ايران قصدى نداريم و هيچوقت از دولت سخن بميان نميآورد و حاضر است در خاتمهء جنگ روى مرز قرارداد 1921 مشى كند .
ب - اخراج آلمانيها و تسليم صورت در يك هفته به سفارتين .
ج - منع ورود آلمانى به ايران .
د - تسهيل عبور و مرور و حمل لوازم جنگى چه روى زمين چه از هوا .
3 - در مقابل دولتين موافقت مينمايند :
الف - حقوق مربوطه به نفت و غيره ايران را كما فى السابق بپردازند .
ب - وسايل و لوازم اقتصاد مورد حاجت را فراهم كنند .
ج - پيشروى نيروى خود را متوقف سازند و بمحض اينكه وضعيت نظامى اجازه بدهد قشون خود را از خاك ايران خارج نمايند .
د - علاوه بر اين دولت ايران بيطرفى خود را ادامه و هيچگونه عملى كه بر خلاف منافع انگليس يا شوروى باشد در اين مبارزه كه در اثر تجاوز آلمان بر آنها تحميل شده ننمايد ، شوروى وعده ميدهد حق امتياز شيلات را بپردازد ، تقاضاى امتياز نفت خوريان را دارد ، در موضوع نفت خوريان گفته شد در عهدنامهء سابقه نيست و اگر مذاكراتى بوده مشمول امرار وقت است معهذا دولت حاضر است موافق مقتضيات درموقع داخل مذاكره بشود ، در طى مذاكرات لاحق دولتين قبول كردند كه در نقاط اشغالى حكومت ايران عدهاى براى حفظ نظم متوقف داشته باشد .
انگليس قبول كرد پس از جنگ خسارات حقهء ايرانيها را بپردازد .
روس گفت جنگ و بمباران مادامى دوام داشت كه ارتش ايران مداومت ميكرد و با تكليف اخراج آلمانيها از ايران مقاومت .
حفظ مقام دولت مستقل مقتضى مقاومت بود اگر بسوئد هم تكليفاتى از اين قبيل شده بود كار به زدوخورد ميكشيد كه بحيثيت دولت لطمه وارد نيايد .
هم از تكاليف ناروا و حقشكنى شرمآور آن بود كه بيرون رفتن نمايندگان آلمان و بعضى مستخدمين رئيسه را در تحت نظر مأمورين خودشان صورت دادند و اين تقاضا نسبت بنمايندگان ايتاليا مجار و رومانى نيز به عمل آمد ، زور زور زور .
در موقعىكه فروغى شرح قرارداد با دولتين را در مجلس ميداد محمد على روشن از تماشاچيان حمله آورده ديوانهوار سنگى كلان به طرف او پرتاب كرد خوشبختانه مصادف نشد .
نيمى از اشارهء دولتين نيمى باقتضاى افكار استعفاى پهلوى پيش آمد ، روسيه اساسا منكر سلطنت است انگليس هم پهلوى را مايل بآلمان بجا آورده است و دنبالهء كار دراز است ، اولى دارد
هامش
( 1 ) - مازندران بملاحظهء راهآهن ، آذربايجان و كردستان بملاحظهء نقشه احتمالى تركيه ، خراسان گيلان و قزوين نبود مگر به خيال تصرف از طرف شوروى . عدل و انصاف تصرف خط راه بود و اگر ملاحظه از تركيه داشتند ممكن بود در سرحد قفقاز و عراق قوه داشته باشند .