پيمان سعدآباد 9 مهر 1314
اجتماع سياسيون در محلى سابقهء بسيار دارد ميبايست ما اين مرحله را هم گذرانده باشيم وزراى خارجهء تركيه افغانستان و ايران در سعدآباد جلسهاى تشكيل دادند و پيمانى در اتحاد سه دولت منعقد شد ، وحدت نظر در سياست عمومى و حمايت متقابله ، البته اين گونه معاهدات چشم رقيب را مىگشايد و غالبا دير نمىپايد ، ظن غالب اين است كه اين اجتماع از صحبت پهلوى و غازى ريشه بسته باشد ، نميدانم منافع خياليش بيشتر است يا مضرات فعلى يا آنكه نحويون چنين كردند ما همچنين ميكنيم . شاه در نطق خود در مجلس يازدهم گفت پيمان سعدآباد در مشرق بىسابقه بود و در اين هنگام كه امور عالم مشوش است مدد بزرگ به بقاى صلح خواهد بود موقع امتحان هم به زودى بدست آمد اين گونه پيمان در مشرق تظاهر مشت است در مقابل سندان ، پيمانهاى خيلى قوىتر نتيجه نداد در ميدان سياست امروزه « آن ذره كه در حساب نايد مائيم » و بهتر كه بقول سعدى رفتار كنيم :
سعدى افتادهاى است آزاده * كس نيايد بجنگ افتاده
در توكيو سفير انگليس به اتابك گفت روزى كه عهد صلح و جنگ بين انگليس و ژاپن امضا شد در لندن تظاهر كردند و در توكيو برو نياوردند و ما در اثر پيمان بىاساس رجزخوانى كرديم . متانت حكومت دوهزار ساله « 1 » بر حكومت هفتصد ساله چربيد تا چه رسد بحكومت ده ساله .
توسط از رهنما و رفقا
رهنما ، تجدد برادرش ، بهرامى رئيس اسبق دفتر مخصوص و دشتى بعللى كه نميدانم توقيف بودند ، با رهنما خصوصيتى داشتم چند ماه هم معاون من بود ، روزى به خيال من رسيد توسطى بكنم ، در شرفيابى عرض كردم روى سياه و موى سفيد تكليفى مىآورد و اشخاص بىانتظارى نيستند رهنما و دشتى و بهرامى اگر تقصيرشان قابل عفو است استدعاى عفو دارند ، بعادتى كه شاه دارد و راه ميرود در خيابانى كه بود رفتند و برگشتند و دو سه مرتبه اين رفت و آمد واقع شد آخر فرمودند آنها را بخشيدم بروند بولايت خودشان و منظور رهنما و تجدد بود كه توطنا عراقيند ، بهرامى و دشتى هم بنا شد از تهران بروند ، عرض كردم اجازه هست امر ملوكانه را بنظميه ابلاغ كنم ؟ فرمودند بلى ، ابلاغ كردم و امر رسمى هم صادر شد ، رهنما و تجدد بعراق رفتند بهرامى و دشتى به بروجرد و بهبهان . در مورد بهرامى فرمودند نمىكشمش در 28 خرداد يا شهريور 1314 رهنما از بغداد شرحى در تشكر به من نوشت و منهم از زبان خودم امتنان دارم كه هميشه بخير گرديده است .
محروميت از ملاقات
متأسفانه همه وقت گفتن مصلحت منجر بعافيت نميشود ، هفتهاى پس از امر به ترك چادر بدانشكده كه در اراضى من بيرون دروازه دولت ساخته شده است دعوت شدم ، اديب السلطنه كه حال رئيس دربار است ، حكمت وزير معارف ، تربيت از نمايندگان مجلس و بعضى ديگر بودند معلوم شد وزارت معارف قطعهء ديگرى از اراضى مرا طالب است و مقصود تخفيف قيمت است ، در اينموقع اديب السلطنه قدرى پنبهدار به كار برد و از سوابق خانواده به معارف صحبت شد منهم كه اصلا در معامله سختى ندارم به تقاضا رضا دادم ، البته در اين روزها صحبت از كشف حجاب كه نقل مجالس است در ميان مىآيد گفتم چادر عادتى بود خوب يا بد تركش به جائى برنميخورد و خانمها در تابستان بىشكايت نبودند و تركش عادت خواهد شد اما شب تا صبح در قهوهخانه رقصيدن رفع حجاب نيست رفع حجب است و من امروز عصر كه شرفياب خواهم شد بعرض ميرسانم ، عصر رفتم گفته شد شاه سوار شدهاند ، در حركت بسرزمين ، اديب السلطنهء سميعى به من اشارهاى كرده بود كه اين حرفها را چرا ميزنى ؟ و من تصور نميكردم كه رقص هم جزء پرگرام است پس از آن تاريخ مكرر بدربار رفتم و ملاقات ميسر نشد كوتاه
هامش
( 1 ) - دول آسيا دوهزار سال است تاريخ تمدن دارند اروپاى شمالى هفتصد سال .