مختلف انتخاب كردند و اين كميته تا يك اندازه در كارها با كميته مركزى دموكرات شركت يافت و به همين سبب از اختلاف جلوگيرى شد ولى باز اساس محكمى پيدا نكرد .
روز هفتم محرم همين كه از تهران خبر عزم حركت شاه بقم رسيد مهاجرين كه انتظار اين خبر را داشتند بگرفتن تهيه ورود شاه پرداختند حاكم قم كه شاهزاده معتمد الدوله نواده عباس ميرزاى نايب السلطنه قاجار است و از پيروان حزب دموكرات به كار افتاده جمعى از رؤساى قم را بدار الحكومه دعوت كرد متوليباشى قم هم كه اول شخص متمول با نفوذ آن شهر است بترغيب بعضى از مليون در آن مجلس حاضر شد پس از مذاكرات تهييجآميز حاضرين بهيئت اجتماع بصحن آمدند روحانيان قم همه از طرف حكومت در صحن مقدس دعوت شده حاضر گشتند مجلس بزرگى منعقد شد يكى از روحانيان قم ابتداء بمنبر رفته عزم شاه را در تغيير پايتخت بمردم خبر داده مردم را بجهاد در راه دين و حفظ بيضه اسلام ترغيب نمود و بالاخره نگارنده بمنبر رفته وظيفه خود را در چنين مقام ادا نموده حاضرين اين مجلس كه جمعى كثير از مردم قم و جم غفير از زوار متفرقه بودند از وقايع تهران باخبر گشتند و هيجان شديدى در خلق پديدار گشت غافل از اينكه نقشه در تهران تغيير يافته و كميته دفاع ملى ديگر رابطهئى با دولت مركزى نخواهد داشت با وصف اين كميته مزبور مشغول كار خود شد و هيئتى براى جمعآورى اعانه و تدارك دفاع ملى منعقد نمود اما بواسطه اغراض خصوصى بعضى از مردم قم و پارهئى از مهاجرين كه از اقدامات دموكراتها دلخوش نبودند از آن هيئت كارى ساخته نشد و اعتداليون اشتهار دادند كه روحانيان قم مساعدت با اين اقدامات ندارند چونكه اين اقدامات بتوسط دموكراتها مىشود و به صحت عمل آنها اعتمادى نيست بهرصورت از قم كارى ساخته نشد و نبايد هم ساخته شود زيرا مردم قم بواسطه مزار مقدس عادت باستفاده كردن نمودهاند و از آنها توقع فائده رسانيدن نبايد داشت .
اما در ولايات - در ولايات جنوبى و غربى كه نفوذ روس و انگليس كم يا معدوم بود هيجانى بروز كرد در همه جا بجمعآورى قواى ملى شروع نمودند اما نه چندان كه بتوان بر آن اقدامات تكيه داد دموكراتها انتشار ميدادند تغيير پايتخت و نقشه مخالف روس و انگليس و حركت شاه موقتا تأخير شده و بر عكس آنها اعتداليون
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 298
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٩٨