هويدا گشت نمايندگان عثمانى و آلمان و اطريش سفارتخانهاى خود را خالى كرده بيرق دولتهاى بىطرف را بر سر عمارتهاى سفارتخانهها نصب كردند و با يك قرارداد سرى كه با شاه و مستوفى الممالك دادند و ديگرى خبردار نبود مصمم شدند تهران را ترك كرده به شهر ديگر بروند دولت هم پايتخت خود را باصفهان تبديل نمايد .
مستوفى الممالك كه ميدانست اگر قشون روس وارد تهران شود با اشخاص وطنپرست بعنوان جلوگيرى از تحريكات آلمانها تعرض خواهد كرد و شايد واقعه خونين تبريز در تهران تجديد گردد و به كلى رشته امور منفصل شود اين بود كه روز اول محرم محرمانه جمعى را واداشت از تهران خارج شده در قم اقامت كرده آنجا بعنوان دفاع ملى قوه جمعآورى نمايند ميرزا سليمان خان معاون وزارت داخله كه بستگى تام بمستوفى الممالك دارد و اداره ژاندارمرى هم به او سپرده است بعلاوه با آلمانها هم روابط سرى دارد از آن اشخاص بود كه حركت كرد .
كميته مركزى فرقه دموكرات هم كه مورد بدگمانى روسها بود تهران را ترك نمود بعد از ظهر روز اول محرم از طرف رئيس الوزراء بطور خصوصى بنگارنده پيغامى رسيد كه تكليف خود را بعد از رسيدن آن پيغام چنان دانستم بىدرنگ از تهران حركت نمايم اين بود بدون هيچگونه تهيه حتى كتابها و نوشتجات روى ميز تحرير خود را جمع نكرده مهياى حركت شدم و روز دوم محرم بعد از ظهر با اهل و عيال از تهران خارج شده بجانب قم روانه گشتم .
گرچه عنوان مسافرت اين بود كه براى زيارت عاشورا بقم ميروم ولى باخبران ميدانستند سفر اضطرارى است كه من به آن اقدام كردهام بهرصورت در راه قم جمعى از دوستان را ديدم كه مانند من ترك يار و ديار كرده بجانب قم ميروند روز سيم محرم وارد قم شده بانتظار حوادث تهران نشستم و پىدرپى دوستان و آشنايان وارد گشتند .
و اما در تهران شب دوم محرم كه از طرف دولت مكرر بسفارت روس و انگليس پيغام رفت و از علت اين حمله قشون روس بپايتخت استفسار شد جواب دادند بواسطه انقلاب شهر در ايام عاشورا احتمال ميرود تعرضى بسفارتخانههاى ما بشود از اين سبب قشونى در نزديكى تهران حاضر نگاهميداريم كه وسيله امنيت بوده باشد و قشون مزبور
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٩٣